Marijn Jongsma

En het blijkt dus zowel in democratische als in republikeinse kringen... dat heel veel mensen zijn die denken, dat moet je juist niet doen. Je moet andere dingen doen. Je moet misschien wel de rente gaan verlagen. Of je moet bedrijven die hun prijzen verhogen aanpakken. Dus dan leg je eigenlijk de schuld van de inflatie bij...

Precies, en inderdaad dat micro wat jij net zegt... als je natuurlijk als enige minder rente zou betalen... dan profiteer je ervan, dan is het fantastisch. Maar aangezien iedereen minder rente gaat betalen... en dus de vraag toeneemt, dan krijg je dat indirect weer terug... via die hoge inflatie. Nou zit er ook nog wel achter...

Het probleem is natuurlijk dat als dit experiment... van die aantasting van de onafhankelijkheid van de centrale bank... in de VS wordt uitgevoerd, dan hebben we daar allemaal last van. Dat is even belangrijk te benadrukken. Erdoganomics, hoe noem je dat? Erdoganomics wordt het genoemd. Het grote experiment in Turkije was ook heel vervelend... maar dat heeft geen wereldwijde effecten. Als de Verenigde Staten zoiets doen...

Dat betekent dat de positie van de dollar wordt ondergraven. Dat de rente oploopt in de VS. En dat betekent dus dat het wereldwijd effecten heeft. Daar hebben we overigens eerder uitgebreid over gehad. Over de mogelijke effecten van zo'n beleid. Ook op Europa? Ook op Europa inderdaad. 6 september, dat zetten we even in de show notes.

Gewoon omhoog. Dan kan Trump op z'n kop gaan staan. Tenzij de Federal Reserve die staatsobligaties gaat opkopen. En daar zou Trump natuurlijk op kunnen aansturen... als hij allemaal vertrouwelingen binnen de Straatbank heeft. Goed, dan zitten we echt een beetje in het vaarwater... van monetaire financiering. En zo komen we eigenlijk op ons tweede onderwerp...

waarin we een aantal vragen van luisteraars gaan beantwoorden. Mooi bruggetje, Marijn. Totaal geïmproviseerd, maar ineens doen we die brug op uit de mist. En dan belopen we hem ook, toch? Zo simpel. Ja, daar ga je overheen. Lichtbril op en oversteken.

Onze trouwe luisteraar Chris Holtzlag, van wie we onlangs ook een vraag over Argentinië hebben behandeld, die vroeg zich een aantal dingen af na aanleiding van de herhaalaflevering over staatsschulden van 3 januari. Hij vraagt onder meer als het Rijk bepaalt in welke munt enheid belasting betaald moet worden en geld kan scheppen, waarom moet het dan nog lenen? Waarom verkoopt de thesaurie, die van Financiën maar even kort gezegd,

kan het ook geld uitgeven zonder te lenen. En hoe werkt monetaire financiering? Daar hebben we hem. Dat sluit dus heel mooi aan op het vorige onderwerp. Zoals gezegd, het traditionele monetaire beleid bepaalt een korte rente. En als beleggers niet meer vertrouwen dat de centrale bank... heel erg sterk stuurt op inflatie, dan gaan ze een hogere, lange rente eisen. Want inflatie betekent gewoon dat hun obligaties minder waard worden.

Hoge rente is natuurlijk altijd vervelend voor de schatkist, want het betekent gewoon dat de staat, de Amerikaanse staat in dit geval, meer aan rente moet betalen. En als Trump dan de baas wordt, kan hij natuurlijk zeggen tegen de nieuwe voorzitter, nou weet je wat, je koopt gewoon die obligaties op, en als je de obligaties opkoopt, dan is er extra vraag in de markt vanuit de centrale.

En dat daalt de rente. En dit is eigenlijk wel een beetje hoe monetaire financiering werkt. Een beetje op een indirecte vorm. Maar toch, de overheid kan meer uitgeven. Kan het straffeloos doen. Omdat de Fed het gewoon opkoopt, die schuld. En dat doet ze gewoon met een druk op de knop. Want dat is mooi als je centrale bankier bent.

Je kunt gewoon geld creëren. Je koopt iets. Niet omdat je het geld hebt opgespaard. Jarenlang. Bloed, zweet en tranen. Nee hoor. Je drukt gewoon op een knop. En dan zijn ineens miljarden dollars. Die creëer je uit het niets. En die gebruik je gewoon obligaties. En daarom moeten politici wegblijven.

Dat is precies waarom politici weg moeten blijven van die knop. Vorige week hadden we het natuurlijk over de Duitse hyperinflatie. Dat was letterlijk de geldpers laten dragen. Dit werkt dus wat indirecter. Maar toch, het komt uiteindelijk toch een beetje op hetzelfde neer. En een land kan dan inderdaad feitelijk geld uitgeven zonder te lenen. In theorie moet dan de centrale bank weer worden terugbetaald. Laten we niet te veel daarop ingaan. Maar dat hoeft helemaal niet. Want dan geef je gewoon weer nieuwe schuld. Het wordt ook weer opgekocht. Dus dan kun je eindeloos doorgaan. Nou, wanneer kun je dit doen?

Als je een eigen munt hebt en een eigen centrale bank. Dus Nederland afzonderlijk zou het niet kunnen. De eurozone als geheel wel. De Verenigde Staten zeker ook. En er is zelfs een stroming die ervoor pleit... om de centrale bank geheel ten dienste te stellen... van de overheidsuitgaven in plaats van onafhankelijk te zijn.

Even een korte vraag tussendoor. De quantitative QE. Dat is toch wat we toen hebben gedaan? Toen zijn we ook al die staatsobligaties gaan opkopen. Dat klopt, maar toen was de verdediging van Centrale Bank... wat is ook in Europa op grote schaal gebeurd... er dreigt deflatie. Deflatie kan heel schadelijk zijn voor de economie, om allerlei redenen.

En dat kunnen we voorkomen door de economie aan te jagen. En hoe doen we dat? Door niet alleen de korte rente heel laag te houden... maar ook die langere rente door op grote schaal obligaties. Maar toen past het in het monetaire beleid. Nu zitten we in een situatie van inflatie. Nee, tuurlijk. Maar ik bedoel, dit is niet een soort exotisch idee. Dit is wel toegepast in het verleden. Zeker. Het is niet altijd een instrument van de duivel... in centrale bankiers' ogen. Het kan ook goed zijn...

De plaatsknop had het ook gezegd trouwens. Dus de ervaringen zijn niet helemaal hoogjauwzend. Nederland was altijd al wat gereserveerd op dit vlak. Duitsland helemaal. Andere landen waren daar wat enthousiaster over. Uiteindelijk zijn het toch besluiten die je dan met z'n allen neemt. Ja. Nou ja. Maar goed. Ik haal je helemaal uit je verhaal. Dat maakt niet uit. Goede interventie natuurlijk.

Ja, waar we het net over hadden is dat centrale banken... gewoon eigenlijk ten dienste stellen van de overheid. Dat wordt ook wel de modern monetary theory genoemd. Je kunt afvragen hoe modern het is, want het is van alle tijden. Maar goed, we hebben er overigens een eerdere aflevering aan te besteden. We krijgen echt een soort archief. We reden het naar onszelf uit. Het is eigenlijk wel hopeloos ijdel, maar we doen het graag. Lichtbril op en naar jezelf verwijzen. 20 september. Ik ga er ook een kopen. Ik heb het echt nodig, merk ik.

Nou ja, die aanhangers van die MMT, kort gezegd, die zeggen... ja, weet je, waar we het geld vandaan halen is totaal irrelevant. We maken het zelf. Zoals Stephanie Kelton zei, het is een van de grote roegangers van deze beweging... Uncle Sam does not run out of money. De echte grens is gewoon de reële economie. Als de mensen opraken, dus aanhangers tekenen, spullen opraken... ja, dan moet je rustig aan gaan doen, want dan krijg je inflatie. En dan zou je bijvoorbeeld, om even terug te komen op...

de vraag van onze luisteraar, dan zou je dus wel de belasting kunnen verhogen. Niet omdat je dat geld nodig hebt om je uitgaaf te financieren... want geld maak je gewoon immers, maar puur om de economie af te remmen. De Rabobank heeft er ooit een zeer kritisch commentaar over geschreven... en die zei, de aanhangers hebben weinig aandacht voor het gevaar...

te ver doorgaat. De geschiedenis leert... dat overheden regelmatig doorschieten... in het gebruik van de geldpers met oplopende inflatie. En misschien zelfs wel hyperinflatie tot gevolg. Je voelt ook wel aankomen... als inflatiebestrijding een politiek besluit gaat worden. Dus als je als politicus moet zeggen... nu gaan we de belasting verhogen. Belasting verhogen, ik wou net zeggen... daar maak je je natuurlijk super impopulair mee. En dat is het mooie van een centrale bank eigenlijk. Die kan impopulaire besluiten nemen... en daar niet op worden afgerekend. Tenzij...