Renske Leijten

Ja, maar dat is wel eens... Maar je mag jouw vrouw de deur niet open doen. Jawel, maar dat is wel eens heel gevaarlijk in Nederland. Er zijn ook culturen waarin we dat niet zo goed kunnen. Nee, maar heel veel mensen vinden dat toch niet zo prettig. En als ze nou de deur opendoet en jij kan meekijken, dan voel je je beter.

En dat we zaken oplossen als het onveilig is. Dan overal camera's en iedereen die alles van hem heeft. Ja, maar die hoop heb ik opgegeven. Kijk, als je op een dorp woont... Dus het is second best. Nee, maar als je op een dorp woont, dan zie je één keer in het half jaar een politieodertje. Het is bij mij in de buurt ook niet altijd beter. Maar jij vindt het toch lekker? Dan kun je maar steeds zwaaien en filmpjes inspreken enzovoort. Dat is leuk voor jou, man.

Dit verhaal begon ongeveer een jaar geleden. Toen had ik een achtergrondgesprek met iemand. Hij wees me op het fenomeen beaching. Dus grote zeeschepen die na 30, 40 jaar dienst gedaan te hebben... eigenlijk afgeschreven zijn en die moeten dan gerecycled worden. En dat gaat vaak niet zoals je het zou willen. En hij zei, misschien is dat iets voor jullie om daarin te duiken.

Dus ik begon met researchen. Dus dan probeer je in contact te komen met mensen... die daar meer over kunnen vertellen. En zo kwam ik via via in contact met een bron van ons... die ons wees op een specifiek schip... van het Nederlandse bedrijf SBM Offshore. En hij zei, daar zaten zulke hoge concentraties kwik aan boord. Ik maak me echt ernstig zorgen over de gevolgen... van hoe dit schip uiteindelijk gedumpt is... en de gevolgen daarvan voor mensen die daaraan hebben gewerkt... maar ook voor het milieu.

Er zitten vaak heel veel giftige stoffen aan boord van die schepen. Maar kwik is wel van een bijzonder giftig soort. Dat geeft je neurologische schade. Als je kwik verwarmt, dan adem je het in. Je gaat er bijvoorbeeld van trillen. Er zijn beelden uit de jaren 50 van een vissersplaatsje in Japan...

waar kwik op grote schaal gedumpt werd in het water. De vissen aten dat op, de mensen aten de vissen. En dat hele dorp kreeg last van ernstige tremors. Dat zijn hele heftige beelden als je die ziet. En het kan ook uiteindelijk dodelijk zijn... als je het langdurig inademt of anderszins tot je krijgt.

SBM is een van origine Nederlands bedrijf. Zij bouwen olie- en gasboorplatforms. En zij zijn wereldwijd echt marktleider daarin. Het gaat echt om een miljardenbedrijf.

En jullie krijgen dus een tip van een bron. Hoe weet je of dat klopt? Ja, dat is de eerste vraag die je gaat stellen inderdaad. Dus je begint bij de tip en daar ga je zoveel mogelijk over uitzoeken. Dus die bron die leverde ons een rapport aan vrij snel. En dat was het onderzoeksrapport van het chemische bedrijfje... dat aan boord van het schip onderzoek had gedaan naar kwik...

Dus dat was het hele onderzoeksrapport... met welke methoden zijn gebruikt, waar is gemeten in het schip... welke concentraties kwik zijn gevonden. Inclusief allerlei waarschuwingen aan de opdrachtgever... van pas op, dit zijn echt hoge concentraties. Dit heeft gevolgen, et cetera. Dus je gaat checken, wat zegt dit rapport? Dat ga je voorleggen aan mensen... die helemaal niks met deze zaak te maken hebben. Mensen in Nederland die wel verstand hebben van kwik...

Maar verder niks met SBM of dit schip of wat dan ook. En die vraag je dus van, nou, wat betekenen deze waarden? Is dit hoog? Is dit inderdaad gevaarlijk? Welke onderzoeksmethoden zijn hier gebruikt? Is dat inderdaad valide? En toen kregen we vrij snel te horen van... nou, dit is wel een heel degelijk en serieus onderzoeksrapport. En dit is wel echt serieus te nemen. En vervolgens moet je ook zeker weten... of dat schip daadwerkelijk in India is aangekomen. Want dat beweerde die bron natuurlijk ook.

Dan wil je dus weten, hoe is SPM dan precies met dat rapport omgegaan? Want het is natuurlijk heel eigenaardig dat je een rapport hebt... waar zwart op wit staat, pas op. En toch belandt het schip in India, dus hoe is dat gegaan? Misschien hebben ze het wel over het hoofd gezien, weten wij veel. Misschien is het rapport wel nooit aangekomen bij SPM. En toen kregen we op een gegeven moment inzagen in interne e-mails... en kregen we contact met andere mensen die daar direct betrokken bij waren geweest...

En toen werd ons verteld, en dat stond ook in die e-mails... van SPM heeft eerst dat rapport eigenlijk proberen te downplayen. Ze hebben gevraagd in een e-mail... kun je anders die laatste hoofdstukken... waarin alle aanbevelingen staan voor het slopen en het reinigen van dat schip... kun je die anders weghalen? En vervolgens hebben ze een andere partij, een onderzoeksbureau... de opdracht gegeven om opnieuw onderzoek te doen naar Kwik. Dus eigenlijk een soort second opinion...

En wij begrepen dat de resultaten van dat tweede onderzoek... die zouden zijn van, nou, er is niet zoveel aan de hand. Eigenlijk is er niet of nauwelijks kwik aan boord van dit schip. Dat is gek. Dat is natuurlijk heel gek. Heel vreemd, ja. Dus dan wil je weten, hoe kan dat? Kan het dan toch zo zijn dat ons eerste rapport niet klopte? Of wat dan ook?

Wat blijkt in dat tweede onderzoek is een heel andere onderzoeksmethode gebruikt. Wat belangrijk is bij kwik is dat het hecht zich aan de wanden van de tank... waar het gas in wordt opgeslagen. En dat zit dus allemaal aan de oppervlakte van dat staal. Dieper in dat staal zit veel minder kwik. En dat eerste onderzoeksrapport had de kwikgehaltes... aan de oppervlakte van het staal gemeten. Dat is dus ook wat relevant is.

Het tweede onderzoeksrapport nam eigenlijk een dikker stuk staal... en berekenen daar als het ware het gemiddelde over. Dan krijg je dus veel lagere waardes. Al die informatie die we hebben verzameld... dat leggen we dan weer voor aan die onafhankelijke deskundigen in Nederland. Want wij weten natuurlijk niet hoe je een goede kwikmeting doet. En hij zegt dan van dat is dus niet een representatieve meting, die tweede.

Nou, daar beginnen we altijd vrij vroeg mee. Omdat als je in een soort tunnelvisie belandt... dan breng je ook jezelf in gevaar. Want dan ga je er helemaal op rekenen dat een verhaal zo en zo in elkaar zit. En dan kan het nog wel eens heel anders zitten. Dus we hebben in mei al SBM gevraagd om een interview hierover. En verteld, het gaat over dit schip. We weten dat er kwik aan boord was. We weten dat het in India is beland. Het hele onderwerp wisten ze. En kunnen we daar op termijn een interview over houden?

Dat hebben ze geweigerd helaas. Toen was het toevallig zo dat het bestuur van SPM... een paar weken later in Nederland was. Omdat ze een getuigenverklaring moesten afleggen... in een grote corruptiezaak die in het verleden heeft gespeeld...

Puur toeval. Wij waren met dit onderzoek bezig. En toen zagen we. Ze zijn binnenkort in Haarlem. En wij hadden dus net een afwijzing. Voor ons interviewverzoek. We wilden wel antwoord. En toen vonden we het toch legitiem om daar naartoe te gaan. Toen hebben we.

En nog een soort van spontaan om een reactie gevraagd. Maar dan kan je natuurlijk niet al je vragen stellen die je wil stellen. Want het is gewoon een heel uitgebreid en complex verhaal. En in de tussentijd blijf je gewoon de hele tijd mailen. Dus als wij nieuwe bevindingen aantreffen... dan leggen we die ook gewoon weer voor. En uiteindelijk hebben we vijf weken voor de uitzending... een lijst gestuurd met echt alle uitspraken in de uitzending. Tot aan voice-over teksten toe. Uitspraken van mensen die we geïnterviewd hebben.

alles zwart op wit naar hen toegestuurd van... reageer er maar op, wij willen graag weten wat jullie kant van het verhaal is. En de spanning zit te afwachten op het antwoord? Ja, dat was wel spannend. Niet spannend in de zin van dat we op dat moment nog dachten... dat het heel anders zou zitten, want we hadden in het verhaal zoveel bewijs. Eigenlijk van allerlei partijen en van allerlei kanten... en allerlei fases in de laatste maanden van het leven van dat schip.