Rozalia

I eksperymentuje. To jest wiek dwóch wojen światowych, totalitaryzmów, traumy, przyspieszenia technologicznego oraz masowej kultury. I muzyka reaguje na to wszystko. Często przestaje być ładna, bo świat też przestaje być ładny. Zaczyna być krzykiem, eksperymentem i pytaniem. Co jeszcze wolno w muzyce?

Kolejnym nurtem XX wieku jest ekspresjonizm i atonalność, czyli muzyka bez bezpieczeństwa. Potem wchodzi ekspresjonizm i mówi zapomnijcie o przyjemności. Najważniejsze nazwisko tego nurtu to Arnold Schoenberg. I to jest gość, który rozwala system. On mówi, że nie ma tonacji, nie ma centrum, wszystkie dźwięki są równe. Powstaje atonalność, a potem dodekafonia.

System oparty na 12 dźwiękach, żadnego faworyzowania. Ta muzyka brzmi nerwowo, obco, a czasem wręcz agresywnie. Ale to nie jest przypadek. To jest muzyka świata pod traumach. Świata, który nie wraca już do domu. Posłuchajcie fragmentu Arnolda Schönberga. 🎵🎵🎵

Technologia. Muzyka wychodzi z sali koncertowej. XX wiek to moment, gdy muzyka przestaje być jednorazowym wydarzeniem. Pojawia się nagranie, radio, płyta, kino. Muzykę można powtarzać, analizować oraz słuchać w domu. To zmienia wszystko. Powstaje muzyka filmowa, eksperymenty z taśmą, pierwsze formy elektroniki. Muzyka zaczyna być medium masowym.

Kolejnym polskim kompozytorem jest Krzysztof Penderecki. Ludzie opisują go jako dźwięk jak krzyk. Penderecki to najbardziej rozpoznawalny polski kompozytor XX wieku. Tren ofiarom Hiroshima nie jest przyjemny, nie jest melodyjny, można powiedzieć, że jest wstrząsający. Używał on pisków, szmerów, mas dźwiękowych, nietypowych technik gry. Jego muzyka trafiła do kinagrozy i thrillerów, bo idealnie buduje napięcie. Także posłuchajmy fragmentu Krzysztofa Pendereckiego.

Przejdźmy teraz do innych gatunków rozwijających się w XX wieku. Jazz, pierwsza muzyka totalnej wolności. Jazz to pierwszy moment w historii, kiedy muzyka mówi, reguły są po to, żeby je łamać.

Toto lubię takie w twojej głowie. Kto nie lubi? Powstaje na przełomie XIX i XX wieku w USA z połączenia bluesa, muzyki afrykańskiej, marszów i muzyki klasycznej. Jazz wprowadza coś absolutnie nowego, improwizację, czyli muzykę tworzoną tu i teraz. No to tak jak mówiłem w pierwszym odcinku, że oni nawet nie potrzebują prób, żeby wyjść na scenie, oni bazują na akordach

Jazz otworzył drogę do rocka, funku, hip-hopu i elektroniki. Bez jazzu XX wiek wyglądałby zupełnie inaczej. Posłuchajcie teraz fragmentu Duke'a Ellingtona. 🎵🎵🎵

Bez bluesa nie byłoby rocka, solo, R&B oraz hip-hopu. To jest DNA muzyki popularnej XX wieku. Także posłuchajcie fragmentu B.B. Kinga. Tak, pioniera bluesowej muzyki, więc dlatego B.B. King przed Państwem w tym momencie. B.B. King

Rock and roll to pierwszy moment, kiedy młodzi mówią, to jest nasza muzyka. Elvis Presley, Chuck Berry, Little Richard. Gitara elektryczna wchodzi na scenę i robi rewolucję. Rock to nie tylko dźwięk, to styl, bunt oraz tożsamość. Muzyka przestaje być tylko do słuchania, staje się manifestem pokolenia. I myślę, że możemy puścić fragment... Elvisa Presleya. Elvisa Presleya, no, bo to jednak chyba najbardziej popularne z tego całego zestawienia, które mamy napisane. Więc Elvis Presley przed Państwem. Zapraszamy.

Przejdźmy teraz do znanego i lubianego przez wszystkich raczej hip-hopu. Muzyka mówienia prawdy. Hip-hop powstaje w latach 70. jako głos ulicy, rytm, słowo i beat. Sampling to XXI wieczna wersja cytatu muzycznego. Hip-hop bierze z jazzu, funku oraz klasyki.

To muzyka narracji, komentarza społecznego i autentyczności. Przykładem muzyki hip-hop w Polsce był Leroy. Także może posłuchajmy teraz fragmentu Leroya.

Pod koniec XX wieku granice się zacierają. Klasyka inspiruje pop, pop inspiruje klasykę, a film, gry, reklamy korzystają z obu. Tak, i kompozytorzy nie pytają już, czy to wypada, tylko czy to zadziała. To działa, tak. Dokładnie tak, i przez to są właśnie te zacierane granice.

W latach 70. i 80. rok staje się w Polsce najważniejszym językiem młodych ludzi. Zespoły takie jak Perfect, Republika czy Lady Punk śpiewały o wolności, frustracji, braku perspektyw i potrzebie bycia sobą. Czasem wprost, czasem w metaforze. Chcemy być sobą, nie pytaj o Polskę, biała flaga. To były hymny generacji nie tylko piosenki. Rok w Polsce nie był stylem, był postawą.

Jazz i muzyka improwizowana. Wolność w dźwięku. Jazz w PRL-u miał status muzyki wolnościowej. Polscy jazzleni to Tomasz Stańko, Zbigniew Namysłowski czy Michał Urbaniak. Ale nie zapominajmy też o Jerzym Dudusiu Matuszkiewiczu, o którym mówiliśmy w pierwszym podcaście.

Oni byli światowej klasy i mieli kontakt z Zachodem. Jazz był mniej cenzurowany, bo władza często go nie rozumiała. Improwizacja była metaforą wolności grania po swojemu. Posłuchajcie teraz fragmentu Tomasza Staniko na przykład.

Przejdźmy teraz do muzyki filmowej, czyli takiego jakby polskiego znaku rozpoznawczego. Polska końca XX wieku miała fenomenalną muzykę filmową, Wojciech Kilar, o którym już wspominaliśmy, oraz Zbigniew Preissner. Ich muzyka była emocjonalna, rozpoznawalna oraz głęboka, często słyszana za granicą, czasem bardziej niż polski rock. To była klasyka, która żyła w masowej kulturze.

Disco Polo. Disco Polo nie wzięło się znikąd. Żeby je zrozumieć, trzeba spojrzeć na Polskę przełomu lat 80. i 90. To jest moment upadku PRL-u, transformacji ustrojowej, ogromnych zmian ekonomicznych, czy chaosu, ale też euforii wolności. Ludzie nagle mogli zakładać własne biznesy, handlować, podróżować oraz słuchać tego, czego chcą. I właśnie w tej przestrzeni rodzi się nowa muzyka. Prosta, taneczna i swojska.

Tematyka disco polo była bardzo konkretna. Miłość, tęsknota, zabawa, relacje damsko-męskie czy marzenia o lepszym życiu. Teksty były proste, czasem naiwne, ale zrozumiałe dla wszystkich i to był klucz do sukcesu. W świecie pełnym niepewności ludzie chcieli muzyki, która nie analizuje, nie krytykuje, ale daje taką chwilę radości dla spokoju ducha czy po prostu, żeby się odstresować i wychillować.

No, że nie. Chyba, że to jest jakieś stricte disco party, nie? No tak. Ale jak idziesz sobie do klubu, to... Ale w ogóle już się skończył czas osiemnastek, już się nie chodzi tak na takie imprezy do remisji, tego strasznie brakuje, to było takie super. Albo po prostu jakieś wiejskie party na na wsi jakieś. Tak, ale nie wiem, czy też tak miałaś, że jak...