Alexander Klöpping

En gegarandeerd daar die stad op kan laseren, ik zeg het even met het verkeerde woord, maar kan schijnen. Dat eigenlijk die datacenters in essentie gevuld zijn met allemaal vierkantjes waar stroom en glasvezel naartoe gaat. En om die vierkantjes te kunnen maken moet je machines kopen van ASML in Veldhoven.

Ik moet heel eerlijk zeggen dat die glasvezelmachine van het begin van de aflevering... voelt echt als Playmobil in vergelijking met dit verhaal. Ik denk nu echt, tuurlijk kan je die haren aan elkaar lassen met het apparaat. Whatever. Weet je hoe groot die vezel is? Ik bedoel, dit is... Ik wil nog even een tip geven aan de luisteraars. Want door jouw verhaal moest ik denken aan een essay... There's plenty of room at the bottom van Richard Feynman. Die dus helemaal beschrijft dat dingen kleiner maken...

de miniaturisation van dingetjes... dat hij zei... er is nog zoveel ruimte in de realiteit... in het klein. Wij zitten heel de tijd om ons heen te kijken... er is weinig ruimte in het groot. Maar hoe kleiner jij kan werken... dan kan je dus steden maken... ter grootte van euromunten...

En die in smartphones stoppen. En eigenlijk was zijn hele oproep toen, heeft de mede toegeleid, dat er ook mensen soort van zeiden, je kan een astronaut zijn, je kan onderwater dingen doen, maar misschien is er ook een soort van miniatuurwereld waar we in kunnen met elkaar om te gaan engineeren. En dit is denk ik wel het meest hoogstaande wat we kunnen doen op hoe klein dit is.

is de reden van snellere internetverbindingen en een beter beeld en al die andere shit die we allemaal weten. Ik had het er gisteren met een vriend over. Dat ging over dat je eigenlijk snel wendt aan wat mogelijk is. Het klinkt een beetje plat wat ik nu zeg, maar we hadden het heel erg over dat taalmodellen, het voelt allemaal alsof het een beetje stil staat nu en allemaal niet meer zo cool is. Terwijl we eigenlijk op een bepaalde manier ook blijkbaar gewend zijn geraakt aan VO3, Genie 3 en GPT-5.

Ja, het is heel snel gegaan. Het is echt 2,5 jaar en we hebben dit, zeg maar. Maar je gaat het vanuit...

Met wat je hebt gezien van het eerdere. Ga je het nieuwe bekijken. En ben je ineens een stuk strenger. Hij had wel een leuke metafoor. Het is met kinderen hetzelfde. Als mijn jongste dochter ineens een vol zin uitspreekt. Dan ben ik mega onder de indruk. Maar als ze een paar jaar ouder is. Dan verwacht ik wel dat daar vol zinnen uit blijven komen. Dus je schuift gewoon je referentiekader eigenlijk op. En wat je verwacht van mensen in dit geval. Maar wij hebben het eigenlijk over wat je verwacht van systemen. En...

Die chips waren in die tijd die jij nu beschrijft. Van de Commodore 64, Pixels en de Apple II. Die chips waren echt wel het hart van die machine. Maar tegelijkertijd zat daar een hele printplaat omheen. Met nog veel meer chips. Die samenwerkten. En de computer kon je in je handen houden. Ter grootte van een laptop. Daar zit gewoon een moederboord in. En daar kon je dan naar kijken. En dan zag je eigenlijk met je eigen ogen die stad.

Je zag de geluidskaart en je zag de processor en je zag de geheugen. En op zich zat daar ook al een chip op waar weer zo'n klein stadje in miniatuur opgemaakt was. Want dat konden we toen ook al alleen veel grover in vergelijking en veel minder complex qua hoeveelheid onderdelen. Maar vandaag de dag, als je bijvoorbeeld kijkt naar een Apple Watch. Een Apple Watch is een system on a chip.

wat eigenlijk inhoudt, dus wat vroeger buiten om de chip heen zat, dus de infrastructuur om de chip heen op het moederbord, op de printplaat, zit nu ook in de chip. Dus het systeem zit, het hele systeem zit op een chip. En daardoor krijg je dus dat, dat is zeg maar de micro-elektronica van Kriet Titulaar, ik spreek het goed uit, die zei van ja, wacht maar tot je

eigenlijk die hele stad die je nu nog met je mensenogen kan zien... ook kleiner maakt en eigenlijk alles op een chip doet. Waardoor uiteindelijk het hele apparaat nagenoeg... nou, kijk naar de iPhone Air... is nagenoeg een batterij met in waar mensen denken dat de camera zit... de hele iPhone. En waar zit de hele iPhone? In die chip die door ASML-machines gemaakt is. Het is echt bizar hoe dat nu allemaal aan het schuiven is... richting die ene chip.

potlood of een appeltaart te komen. Ik maak het even wat makkelijker dan dat hele apparaat. Heb je nog steeds een enorm ecosysteem nodig aan... interafhankelijkheden wereldwijd... om tot een appeltaart of een potlood te komen...

Het doet me ook heel erg denken aan dat je vaak op producten tegenwoordig made, assembled en designed hebt. Dat doet Apple ook. Het is ergens gemaakt, het is ergens geassembleerd en het is ergens ontworpen. Daar zit dan wat overlap tussen. En wat jij nu eigenlijk aangeeft, dat is dat ASML assemblage en ontwerp doet. En ook maken, dat klikt ook niet goed om dit zo te zeggen, maar er zitten soort verhoudingen tussen die verschillende verantwoordelijkheden misschien.

Aan het proberen is om te die koppelen van de rest. Ja, daar zit dus wel een zorg, want ik heb wel het idee dat, zeg maar als je het soort spel theoretisch bekijkt van hoe krijg je een hele grote groep actoren dezelfde kant op, of in ieder geval niet eens dezelfde kant op, maar dat ze mekaar tolereren in een groot systeem.

Je kunt er dan voor kiezen om ze allemaal te laten geloven in dezelfde idealen. Dat kan zijn religieus, spiritueel of ideologisch. Dus als de hele wereld hetzelfde gelooft, dan wil iedereen met elkaar omgaan. Dat is tot nu toe gebleken. Dat lukt niet. En misschien wil je dat zelfs ook niet. Want is dat verschil van ideeën en inzichten en ideologieën wel heel prettig? Een soort van wereldwijde mix van ideeën die met elkaar samenwerken. Dat kan.

Dat even daar gelaten. Dus je kunt het van bovenaf een soort van top-down zeggen. We werken allemaal aan dezelfde missie. Of je kunt zeggen, we zijn allemaal afhankelijk van elkaar. Dus ook al zijn we het niet eens met elkaar eens. Het is nou eenmaal zo dat we in een soort complex net van afhankelijkheden zijn in de wereld. En dat houdt ons eigenlijk redelijk rustig. Ik zeg het eventjes, ik wil niet de wereld misschien weer eens vergeten.

Op het moment dat je dan gaat zeggen... laten we in plaats van één wereldwijd... interafhankelijk netwerk... dat allemaal gaan opknippen... in een soort balkanisering van de wereld... waarin je dat weer allemaal los gaat knippen. Wat je wint is afhankelijkheid. Of onafhankelijkheid moet ik zeggen. Wat je verliest is afhankelijkheid. Maar...

Daarnaast verlies je ook, denk ik, een stuk stabiliteit en op z'n minst stabiliteit en rust. Maar goed, dit is een beetje mijn even kijken op waarom de wereld redelijk rustig geweest is de laatste 70 jaar. Ja, en ook bij gratie van onze, weet je, bij gratie van de balans was het rustig. En de afhankelijkheid is een vorm van balans.

Dat zou echt zo goed zijn. Als we in Europa in ieder geval wat zelf kunnen maken. Op dit gebied. Want de stappen zijn dan. Of de logica is. Chips waren al belangrijk. Dus dat we die niet kunnen maken. Of in hele kleine getalen maar maken. Op het Europese continent. Is zorgwekkend. Nu is het zo dat AI. Dat niet kan werken zonder chips. Ik wil het toch nog maar eventjes zeggen. Dat kan je niet draaien op een aardappel. Daar heb je een chip voor nodig.

Omdat AI chips nodig heeft. En AI de potentie heeft. We weten het nog niet. Er is een hoop hype en bubbel. Maar er is ook iets gaande. Om een heel belangrijk iets te hebben. Om in handen te hebben. Om daarmee van alles te kunnen doen. Dat je eigenlijk zegt. Chips waren al belangrijk. Maar nu worden chips wel heel belangrijk. Dus je kan er eigenlijk niet meer mee wegkomen. Om die chips van buiten te moeten halen. Toch?