Elfanie toe Laer

Dit is het luisterverhaal van het FD. Iedere zondag lees ik El Fani Tulaar een verhaal voor... dat eerder in het Financiële Dagblad stond... maar dat het ook waard is om gehoord te worden. Vandaag hoor je het verhaal... Inwoners van Tuvalu moeten kiezen. Klimaatvluchteling worden of vechten voor hun voorbestaan.

Het is geschreven door Tom Schelstraten, onze correspondent in Zuidoost-Azië. Hij reisde naar de kleine eilandjes die samen het eerste land vormen... dat dreigt te verdwijnen door klimaatverandering. Eerst hoor je nu Tom, die vertelt waarom hij nu dit verhaal wilde maken. MUZIEK

Na ruim twee uur vliegen vanaf Fiji verschijnen er in de oceaan grote groene kettingen. Het blijken de atollen te zijn die samen Tuvalu vormen. Ze kleuren groen door de vele kokosbalmen en andere bomen. Aan de binnenkant van de lintvormige eilanden ligt een helderblauwe lagune. Aan de buitenkant slaan de golven van de donkere oceaan tegen de kust...

Met een zachte plof landt het vliegtuig op Funafuti. De landingsbaan, tijdens de Tweede Wereldoorlog... door de Amerikanen aangelegd, splitst het hoofdeiland in tweeën. Dat is letterlijk zo, maar ook figuurlijk. Dat is letterlijk zo, maar ook figuurlijk... blijkt als het FD een week op het eiland verblijft.

Iedereen denkt erover, om het vliegtuig te pakken... en het eiland achter zich te laten. Maar oudere inwoners durven het niet aan... of blijven bewust het land trouw waar ze al zo lang wonen. Dit leidt tot onbegrip bij hun kinderen en kleinkinderen... die vertrek juist zien als de enige kans op een goed leven.

Dus is het vliegveld een plek die flinke emoties opwekt. Met tranen die over haar wangen lopen... omhelst een jonge vrouw vrienden en familie... voordat ze naar de douane loopt. Om haar nek bungelen schelpenkettingen... afscheidscadeaus van de oudere achterblijvers. Die ouderen zien hun eiland langzaam leeglopen. Zeker nu Australië het met een speciaal klimaatvisum voor Douvalouane... gemakkelijker maakt om te vertrekken.

Het is het eerste visum ooit dat slachtoffers van klimaatverandering... de kans geeft om te emigreren. Maar liefst 80 procent van de Tuvaluanen... heeft zich er de afgelopen maanden voor aangemeld. Ook wij willen weg, vertelt de 28-jarige Florida Mamou... terwijl ze bij haar huis zeewier en een krabbetje uit een visnet haalt. Samen met haar man en vier kinderen woont ze pal aan het water...

Wij kunnen leven van de visvangst en hebben het niet zo slecht. Maar ik zie de zee de laatste jaren alsmaar dichterbij komen. Ze wijst naar de straat, die amper twee meter boven het zeepel ligt. Bij stormen en extreem hoogtij staat deze hele weg al onder, verzucht ze. Uit voorzorg heeft ze haar woning op houten palen gezet.

De verwachting is dat al binnen twintig jaar hele delen van het eiland onderlopen, zegt ze. We zien hier geen toekomst meer en willen in Australië een nieuw leven beginnen. Maar dat kan nog wel even duren. Australië deelt jaarlijks maar 280 visa uit.

De zorgen van Mammoe zijn volgens wetenschappers van de NASA terecht. Het zeepel rond Tuvalu is sinds 1993 met gemiddeld 5 mm per jaar gestegen, concludeert een onderzoeksteam dat zich richt op de wereldwijde verandering van de zeespiegel. Volgens de analisten stijgt het zeepel door klimaatverandering de komende decennia alsmaar harder.

Kritieke infrastructuur zal zich in 2050 onder het niveau van de huidige vloed bevinden. Al dus het onderzoeksrapport. Als er geen aanvullende beschermingsmaatregelen worden getroffen... zal Tuvalu tegen het einde van de eeuw meer dan 100 dagen per jaar overstromingen ervaren. Rijdend over het eiland lijkt het alsof veel mensen de hoop al hebben opgegeven.

Delen van de kustlijn liggen bezaaid met houten balken, verroeste golfplaten en kapotte matrassen. Het zijn de overblijfselen van de woningen die de afgelopen stormen niet hebben overleefd. De eigenaren hebben het eiland verlaten of zijn ingetrokken bij familie. Herstel van de huizen is kostbaar, want alle bouwmaterialen moeten per schip worden geïmporteerd.

En het vooruitzicht dat de huizen opnieuw worden vernieuwd door een storm of vloedgolf werkt niet echt motiverend. Mensen improviseren liever. Zo heeft de oude scooter waarmee het FD het eiland doorkruist zijn beste tijd gehad. De kilometerteller is kapot en de afgebroken uitlaat bungelt met een stuk touw onder de scooter.

Je kunt er nog mee rijden, maar ga niet te hard over de drempels... zegt de eigenaar van de lodge die de scooter verhuurt. Tuvaluanen doen hun best er wat van te maken... maar hun toekomst ligt in de handen van de rest van de wereld.

Industrielanden kunnen klimaatverandering afremmen... en hebben het geld om Tuvalu weerbaarder te maken. Buitenlandminister Simon Covey deed vier jaar geleden een beroep op ze. We zijn aan het zinken, zei Covey... terwijl hij demonstratief tot aan zijn knieën in het zeewater stond. We kunnen niet wachten op speeches wanneer de zee om ons heen stijgt. Er zijn nu al problemen...

Zo verzeelt het grondwater door overstromingen. Plantages met papaya, bananen en andere gewassen kunnen door het zoute water amper groeien. Inwoners importeren nu 80% van hun voedsel uit Fiji, Nieuw-Zeeland en Australië.

Door al het bewerkte voedsel groeit volgens het statistiekbureau van Tuvalu het aantal mensen met diabetes en obesitas. De Asian Development Bank geeft miljoenen uit om de watervoorziening te verbeteren en legt de komende jaren voor 14,2 miljoen euro waterleidingen en sanitaire voorzieningen aan. Dat is niet meer dan een begin. De overheid van Tuvalu zegt dat er 1 miljard euro nodig is voor een masterplan dat het eiland toekomstbestendig maakt.

Ook hier op Nanumea en de andere kleinere eilanden moeten we de kustlijn verstevigen, zegt Alan Puga-Rasture terwijl hij een platte grond laat zien. Hij begeleidt de klimaatprojecten van Tuvalu. Mogelijk is de uitkomst van de klimaatop in Brazilië afgelopen november goed nieuws voor hem. Landen zijn daar een verdrievoudiging van het Fonds voor Klimaatadaptatie overheen gekomen.

Maar Resture ziet dat beloftes lang niet altijd worden nagekomen. Zo hadden we vorig jaar Amerikaanse congresleden op bezoek. Een paar weken later doneerden ze 2,65 miljoen dollar. Maar daar hebben we maar een deel van kunnen gebruiken... omdat Trump die steun niet veel later weer introk. Resture hoopt dat landen die verantwoordelijk zijn voor klimaatverandering... Tuvalu zullen steunen.

Gebeurt dat niet, dan overweegt de overheid om voor te borduren op de klimaatzaak van Vanuatu eerder dit jaar. Het internationaal gerechtshof in Den Haag oordeelde in juli dat landen een verplichting hebben om het klimaat te beschermen en schade te voorkomen. Als ze dat niet doen, schenden ze het internationaal recht. De uitspraak is niet bindend. Toch verwachten onderzoekers dat het landen als Tuvalu aanjaagt om nieuwe klimaatzaken te starten.