Joachim Nijs

Fijn dat u luistert naar een nieuwe podcast van Weetikveel Vandaag. Over een thema waar je misschien niet onmiddellijk heel warm van wordt. Maar wacht tot je Joachim een uur hebt horen praten. Over de tram. Dag Joachim. Hoe kan ik u situeren? Jij bent een tramliefhebber. Je heet Joachim Nijs. Je hebt ook bij De Lijn gewerkt.

Is het het een het gevolg van het ander of hoe moet ik het zien? Laat ons zeggen dat het toch een kleine voorkeur voor trams en bussen was. Dat was eerst? Ja, absoluut. Al heel lang. Het zit bij ons een beetje in de familie. Mijn grote ouders, die mekaar in het verzet hebben leren kennen, die smokkelden dingen met de tram.

Wauw, waar was dat? De buurt van Leuven. Oké. En dus bij mij, ik heb jaren later, een tik twintig jaar geleden werkte ik hier in Brussel, moest ik elke dag die tram nemen. En dat waren de oudste trams die toen op het net rondreden. Veel mensen denken dan, ik dacht, dit is geweldig fascinerend. Twee jaar later was ik lid van het trammuseum hier in Brussel, dus wat waar.

Er is een trammuseum in Brussel? Absoluut. Waar is dat? In Woluwe. Heel groot museum. Heel veel rijdende trams, bussen. Je kunt het zo gek niet inbeelden. En daar word je echt warm van als je daar naartoe gaat? Ik word daar warm van, ja, inderdaad. En je zegt, die oude stellen... Dus dat wil zeggen dat je geniet van de historische...

De infrastructuur, als ik het zo mag noemen, van de historische tram, die maakt wat meer lawaai, dat belletje is anders, tegenwoordig is het allemaal elektronisch. Dus wat jou betreft, ode aan de oudere toestellen, aan de oudere wagens? Zeker, ook omdat weinig mensen weten dat ons land gigantische tramgeschiedenis heeft, dus niet alleen met trams die nog altijd rondrijden.

Maar eigenlijk kon je vroeger in het hele land de tram nemen. En we waren daar ook wereldwijd echt goed in. Is het waar? Ja, absoluut. Dus er is zoiets als La Compagnie Belge ofzo. Produceerden wij dat dan ook? Om het met één voorbeeldje te zeggen. Want dan belanden we echt al in de geschiedenis van de tram. Met één voorbeeldje.

Het is een Belg die de tramnetten in Praag, München en Düsseldorf heeft gesticht. Dus dit jaar vieren ze in München 150 jaar tram. En helemaal bovenaan in die geschiedenis, helemaal op de eerste plaatszijde, staat een Belg. En hoe heet die man? Édouard Otley. Ik zeg nu direct man. Het zou ook een vrouw kunnen geweest zijn. Maar in die tijden, jammer genoeg, was het anders. Sorry, hoe heet die? Édouard Otley. En dat is dus een man die heette de koning van de tram in de 19e eeuw.

Hij heeft ook Westende Bad opgericht. En hij is ook weer verbonden met die tram. Die man is stinkend rijk geworden met zijn trams in de hele wereld. En kocht dus een stuk grond aan Westende, aan de zee. En daar bouwde hij een villa. En op het moment dat de kustram ging rijden, moest hij ook een tramverbinding hebben. Enzovoort en zo verder. En daar is dan Westende Bad ontstaan. Nochtans, dat is zo'n naam die nooit opduikt in lijstjes over de grootste Belgen. Maar eigenlijk zou die er dan wel...

kunnen tussenstaan. Wat mij betreft mag die erbij. We hebben een ambassadeur. Dat is goed. We hebben dat ooit eens op canvas gedaan, de grootste Belg. Jij zou dan die man... Ik kan hem gerust nomineren. Oké, fijn, fijn, fijn. We duiken in de geschiedenis. Laten we daar inderdaad beginnen. Want over welke tijdsgevricht praten we nu? Wel, de allereerste trams hebben het over het begin van de negentiende eeuw. En je moet weten...

Toen was dat echt iets voor de burgerij. Die namen tot dan toe koetsen en die koetsen die reden door straten die amper verhard waren, dus in de modder of kasseien, dus super oncomfortabel, traag, altijd heel dokkerend over die kasseien, tot iemand in Engeland het lumineuze idee kreeg van die koetsen op twee sporen te zetten.

Als gevolg veel comfortabeler, want je dokkert niet meer. En tweede voordeel, die paarden konden ook meer gewicht trekken, want je hebt minder weerstand. Dus was daar meer geld mee te verdienen. Dus je kwam van het platteland de stad in en je kon op de tramrails belanden met je koets, of waren dat al vaste koetsen?

Die gewoon rondreden. Ja, dus inderdaad. Dus die eerste trams, dan hebben we het over Engeland begin 19e eeuw. En vooral de Amerikanen vanaf de jaren 1830. Zij hebben de oudste tramnetten die nog in gebruik zijn. New Orleans, gek genoeg, 1835. Dus meer dan 190 jaar. Ja, er waren inderdaad, het is allemaal begonnen met paardentrams. Een soort van koetsen met metalen wielen op metalen sporen.

Nu je het zegt, in Amerika, ik ben ooit in San Francisco geweest en daar rijden die legendarische... Want dat is heel stijl, San Francisco. Noemen we dat ook een tram? Ja, het is een kabeltram. Ah, dus die worden omhoog getrokken? Klopt, ja. Ah, oké. Dat hebben ze uitgevonden toen ze met die paarden... Dat is er niet, denk ik. Je hebt er ook een nadeel van en men moest dus op zoek naar alternatieve vormen van aandrijving. Dan is men bij die kabel uitgekomen.

Maar dan zitten we eigenlijk al aan het einde van de 19e eeuw. Ah ja, daarom. Want in San Francisco is dat per straat bijna een tram. Die maakt geen bochten. Dat is gewoon van boven naar beneden. Ah, natuurlijk. Gewoon trekken met kabels. Ja, inderdaad. De tram hakt in. En is dat iets dat de wereld heel snel verovert? Snap je? Is dat een technologie waarvan iedereen zegt, wauw, dit moeten we hebben. Dit is de oplossing voor de mobiliteit van toen?

Ja, dat wel, maar goed, vandaag, ja, je gaat een stuk sneller uiteraard. Het start en twee jaar later heeft iedereen het, in de negentiende eeuw ging dat wat gezapiger. En dus, gek genoeg, Europa was geen voortrekker voor één keer, of deels voortrekker. Je hebt wel Engeland.

Maar eigenlijk zie je dat dat in Europese steden pas vanaf de jaren 1860 begint. En ik heb hier een paar steden opgezocht. Terwijl je in Chili, Santiago al in 1858 een eerste tram had. Sydney 1860. Alexandria in Egypte 1863. En wij sluiten daar zo wat later bij aan. 1869 Brussel en 1873 Antwerpen. Het valt nog mee. Het is wat laat, maar het valt nog mee. Het is niet dat we de boot volledig gemist hebben.

Nee, zeker niet. We zijn er dan opgesprongen. Onder meer die Edouard Otley is er dan absoluut opgesprongen. En dan groot ingeworden. Heel groot ingeworden. Nu je dat zegt, we zijn er opgesprongen. Dat is toch een zegswijze, op de tram springen? Klopt. Of we hebben de tram gemist? We hadden hem eerst gemist. En dan zijn we eerst geraakt. Schoon. Dus Brussel was de eerste in België? Klopt. 1869. En dat is hier een paar jaar geleden met een heel groot feest gevierd. Meer nog, Brussel...

Eén, had niet alleen als eerste die paardentram, maar twee, heeft een paar jaar later, 1834, een stelplaats gebouwd die nu nog altijd in gebruik is, wat maakt dat dat ook wereldwijd een van de oudste complexen is, weliswaar wat verbouwd, die nog altijd in gebruik is als tramstelplaats.

Want wat is eigenlijk de definitie van een tram? Want op fond lijkt dat heel erg op een trein. Klopt. Maar het is niet hetzelfde. Wat is de definitie van een tram? Wel, als je de spoorvoertuigen neemt, een trein, zwaar voertuig, meestal klassiek locomotief met dan een aantal rijtuigen. Juist.

Maar wel op sporen, met metalen wielen ook, die die sporen volgen. Dat is wel gemeenschappelijk. Klopt. Maar een tram, Afon, want Alweer die dat onderscheidt, is niet altijd zo zwart-wit. Maar Afon rijdt een tram in de straat. Dat is het verschil. De trein rijdt volledig in eigen bedding, helemaal apart. Het