Kristine De Martelaer

Ik heb een eigen zwemschool binnen de VUB, maar zelf geef ik daar niet zoveel les meer. Wel wat privé aan mijn kleinkinderen nu, maar ik heb wel 15 jaar aan onze studenten zwemles gegeven. Dat zijn studenten die lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen studeren en ook de kinesiotherapiestudenten. Die krijgen zwemonderwijs. En dat was mijn eerste job. Het feit dat u kinesiotherapie doet, wil dat dan zeggen dat zwemmen een goede sport is voor het lichaam?

Uiteraard. Het is eigenlijk zo dat mensen die andere zaken niet meer goed kunnen doen, bijvoorbeeld door blessures of door ouder te worden en arthrosepijnen, ik ben zelf zo al een geval, helaas, dan is zwemmen eigenlijk meestal een van de enige sporten die zo nog overblijft, waar ze aan hun conditie kunnen werken, kracht, lenigheid, dus heel allround. Het enige dat je zou kunnen zeggen als je zwemmen vergelijkt met bewegen op het droge, of dus in de lucht en op de grond, dat je...

de invloed van die zwaartekracht niet hebt, wat wel voor je bot belangrijk is. Dus als je schokken blijft krijgen door te lopen en te springen, dan zal je bot sterk worden als kind, maar ook als volwassene gaat je bot sterk blijven. Dat is een beetje het enige nadeel. Bij zwemmen zweef je eigenlijk in dat water en heb je niet veel invloed op je bot. Oké, ja, ja, ja. Maar je spieren worden gebruikt, maar je hebt geen impact meer waardoor je lichaam misschien wat fragieler wordt op dat vlak.

Fragieler zou ik niet zeggen, want als je zwemmers ziet, ga je niet zeggen die zijn fragiel. Nee, nee, dat is waar. Dat zijn beren. Die zijn heel sterk gebouwd, ook heel mooi gebouwd, heel goede conditie. Maar het is vooral de botdensiteit. Moest je vanaf je geboorte tot wanneer je helemaal oud bent nooit gesprongen of gelopen hebben, dan gaat je bot niet zo sterk en zo dens zijn. Dat is eigenlijk het enige nadeel. Ze vragen dikwijls van wat zijn de voor- en de nadelen. Maar voor de rest zie ik niet zoveel nadelen.

Laten we beginnen met het begin. Wat is de definitie van zwemmen? Dat klinkt een heel domme vraag, maar wat is de definitie van zwemmen? Het is niet dom, want er zijn veel mensen die daar niet mee bezig zijn en die denken dat zwemmen zich verplaatsen is van punt A naar punt B. Het typische diploma of schoolslag zwemmen, mijn kind moet kunnen de breedte of de lengte overzwemmen. Maar het is zoveel meer. De laatste tien jaar zijn er wetenschappers wereldwijd die daar dan verschillende termen aan geven. Bijvoorbeeld water competence, moeilijk te vertalen in het Nederlands.

Klopt, en dat is de bezorgdheid om te kijken van wat moeten we dan aan de kinderen leren voor te zorgen dat ze niet verdrinken. Ja, verdrinken is het mooie woord, sorry. Wat zeg je? Verdrinken is het academisch woord. Maar dat is niet alleen dat, je moet ze ook kunnen uitrusten met competenties om graag alle activiteiten te doen die in het water mogelijk zijn. Als jij bijvoorbeeld wil gaan surfen als je twaalf jaar bent en je hebt nooit echt geleerd om rotaties te doen in het water, om bijvoorbeeld als je van je plank valt in de oven in de wasmachine meegenomen te worden en je hebt nooit leren uitblazen of goed leren roteren, dan ga je in paniek schieten. Dus

Wacht, dus als je in een rotatiebeweging komt, moet je uitblazen? Ja, het is hetzelfde als je van een glijbaan heel snel op het wateroppervlak opkomt, gaat je neus water binnenkrijgen. En als je niet geleerd hebt om uit te blazen, op het moment dat jullie gaan waterballen, bijvoorbeeld, de meisjes die waterballen doen, en die draaien, ofwel dragen ze zo'n neusknijper om te zien dat water niet binnenkomt. Dus dat is één van de skills, we noemen dat aquatische adem.

Hebben ze mij nooit uitgelegd bij de 25 meter school? Nee, maar dat is het probleem. Zelfs onze eigen onderwijsminister denkt dat zwemmen nog iets is van A naar B zwemmen, dat je op tien lessen leert. Maar door zoveel dingen, bijvoorbeeld aquatisch ademen, is dan één belangrijke skill, dat de kinderen echt leren van uitblazen langs mond en neus en heel snel kunnen inademen boven water. Negen van de tien volwassenen die ik vaak in de openbare zwembaden zie, die zwemmen altijd zo met hun hoofd boven, omdat ze net die coördinatie ademhaling, maar omdat ze ook niet goed vlot kunnen uitademen.

Dat ze zo het effect krijgt, maar als je dat doelbewust is met een medicament of met gewoon spoelwater is dat niks. Maar als je dat onverwacht doet, dan ben je in paniek door de golven bijvoorbeeld. Dus hoe meer dat je dingen doet. Wij doen dat bijvoorbeeld ook in onze sportkampen op de zwemschool. Dat ze in bootjes leren vallen achteruit, ze leren van alles doen. Net om al spelend, je moet dat niet theoretisch te veel gaan uitleggen, maar al spelend gaan ze leren van oei, ik verslik mij of het gaat niet goed in mijn neus, ik heb pijn gehad omdat ik niet genoeg heb die ademhaling kunnen regelen.

En dus als je een glijbaan neemt en je gaat contact maken met het wateroppervlak, dan moet je ook uithalen. Of inderdaad je neus dicht nijpen. Maar ja, we zien aan kinderen die geleerd hebben om altijd die neus dicht te nijpen, maar door wat omstandigheden of in technische zaken. Als je bijvoorbeeld een keerpunt moet nemen, je wilt triathlon doen en je wilt een keerpunt oefenen in het zwembad, dan ga je niet je neus toenijpen om je rotatie in te zetten. Dat is een beetje...

Als het alleen maar verplaatst zou zijn in een zwemstijl een afstand afleggen, dan is het gemakkelijk uitgelegd. Maar het is net zoveel meer ook bijvoorbeeld weten hoe je te water gaat en waar je uit het water komt. In een zwembad is dat niet moeilijk, daar zijn trapjes. En als je je niet meer op de boord kunt opduwen, dan kun je een trapje nemen. Maar als je in open water gaat zwemmen, ergens op vakantie, en je hebt op voorhand niet gekeken van hoe ga ik daarin, hoe ga ik daar best uit. Dus dat zijn skills die in moeilijkheidsgraad anders zijn. Als je bijvoorbeeld geen kracht hebt in je armen, ik heb dat met mijn kinderen uitgetest als ze nog klein waren bij ons in de tuin.

En de kindjes mochten allemaal door de vijver en zich dan op het pontonneke opduwen. Net om ze te leren van kijk, als je in het water geraakt, moet je er ook uit geraken. En dat waren er heel veel. En nu zien we met een Europees project ook, kinderen hebben heel weinig kracht nog of kunnen zich op een hogere oppervlakte niet meer opduwen.

Dus het is zoveel meer dan dat. Zwemmen is in het water geraken, van alles doen als je in het water bent, en er vlot uit geraken. Dan denk ik vooral aan het open water zwemmen. Dus als je het geheel van al die skills ziet, van begin tot op het einde, dan kom je aan heel veel dingen. Maar sorry, dan blijf ik toch bij mijn definitie van zwemmen, zorgen dat je niet verzuipt.

Ja, maar verzuipen is ook er niet uitgeraken. Ah wel, maar exact, dat komt er allemaal onder. Ik weet het, maar de definitie is ook van levenslang de motivatie krijgen om aquatische activiteiten graag te doen. En niet alleen, ik heb mijn zwemdiploma gehaald, ik ben die leeftijd en daarna komt er precies niets meer op mijn pad. Als jij met een sub of surfplanken wilt gaan spelen in de golven, maar je hebt veel dingen niet geleerd, ja dan... Dat is waar. Mag ik even een cliché schuif open trekken?

Voor mij persoonlijk is zwemmen loslaten en vertrouwen dat een natuurelement, want water is een natuurelement, dat je dat ook kan dragen.

En dat je eigenlijk kunt samenwerken, enerzijds door te drijven, maar ook dat water, die 800 keer zwaarder is dan de lucht, dat je dat kunt gebruiken om je op af te zetten. In alle richtingen. Draaien, je voortstuwen om te zwemmen. Dus bij mij is dat eigenlijk een beetje zoals zweven. En het is veel duurder om activiteiten in de lucht te doen. En in het water geeft mij dat, denk ik, hetzelfde gevoel dan dat ik zou kunnen vliegen. Je hebt je ogen even opgedaan. Je hebt gepoterd, zeg maar.

Sowieso, die eerste negen maanden heb je alles van gevoel in een waterbak of een waterzak gehad. Maar het is een beetje te lang geleden voor mij om rechtstreeks de link te leggen. Zoek ik het te ver? Want het is wel een activiteit die, zeker als je onder water zwemt, vind ik persoonlijk die stilte die je overvalt, want water is een heel slechte geluidsgeleider ook.

Dat doet iets. En een appartement met zicht op water is ook altijd veel duurder dan een appartement met zicht op de akkers. Klopt, ja. De aardbol bestaat ook uit veel meer water. Wij bestaan ook uit een heel groot percentage water. Het is helemaal in onszelf en ook in onze omgeving. Dus het is logisch dat we er liefst zo goed mogelijk leren mee leven. Omdat het zonde is dat mensen niet altijd zorg dragen voor de kwaliteit van water. Ik vind het heel sportief dat je nog altijd je ogen dicht hebt.

En zo zijn er nog wel wat mensen, denk ik. We hebben helaas geen goede cijfers. We hebben onlangs een Europees project gehad waar we gestart zijn met het valideren van een instrument om te bepalen hoe we gaan meten wat zwemmen is en hoe we dat kunnen bepalen. Want als ze in Frankrijk zeggen dat zwemmen bij ons 100 meter is, en in Noorwegen zeggen ze dat het bij ons 200 meter is, op de buik en op de rug. Dus dat is een hele moeilijke. Maar we zien wel dat het zwemmen achteruit gaat. We zien dat ook bij onze instromende studenten. Het zwemmen gaat achteruit? Ja.

Dat lijkt me niet zo simpel. Dat is een slechte mop. Sorry. Sorry, dat is een heel slechte. Ha, je kunt niet achteruit zwemmen. Schijnt. Ja, dat lijkt mij ook logisch. Ja, want die vin beweegt altijd. In Nederland hebben ze daar statistisch gezien veel betere cijfers over, omdat zij eigenlijk al heel lang met eenzelfde zwemsysteem van diploma's, een ABC-systeem, en daar wordt echt goed bijgehouden van op welke leeftijd hebben kinderen het eerste niveautje, het tweede, het derde.