Marja Pruijs

Het gaat wel heel erg over... Er zit wel een duidelijk element in dat hij wil laten zien... wij waren toen al goed. Wij stonden toen al aan de goede kant van de geschiedenis. Oh ja, zeker. Hij vertelt heel uitgebreid over dat Asia een reis door Amerika maakte... en dat ze dan met de zwarte mensen achter in de bus gingen zitten. En hij was helemaal weg van James Baldwin. En zij konden helemaal zien hoe het kolonialisme werkte. Ja, en hij heeft zich helemaal verdiept in de islam. Ja, inderdaad. En ik bedoel, dat heeft van Disney allemaal wel gedaan. Maar alsnog voelde dat wel een beetje...

Misschien is dat precies waarom het me opviel. Wat jij nu net zegt Charlotte. Dat hij een beetje die relatie wil afzetten. Tegen de tijd van nu is zo tuttig. En jongeren durven steeds minder. En zeker op het gebied van liefde. Heeft iedereen een enorme schrikvrees. Smetvrees ja. En dit vond ik dan weer een beetje. Dat hij juist wel zo heel erg van deze tijd was.

Dat vond ik een gekke lacune. Nou, een lacune. Want hij beschrijft volgens mij ook wel... dat hij niet helemaal zeker is van zijn heteroseksualiteit. Maar dat is toch voordat hij haar ontmoet? Nee, ik heb het idee dat het doorheen loopt. Je hebt het gevoel in dit boek... dat dit een gesprek van 38 jaar is geweest. Twee mensen zijn die 38 jaar elkaar uitproberen. En omdat ze niet elke avond met elkaar op de bank zitten... ook heel erg die ruimte geven om zichzelf uit te proberen.

En ja, volgens mij, ik vind het ook moeilijk inschatten... of Eefje nou aan haar twee mannen ook al die tijd trouw is geweest. Of dat er nog meer flanders doorheen zijn gevlogen. En ik vind het wel grappig wat jij net zei. Er zit nu over na te denken. Of van dit is dit boek ook een beetje...

niet pesterig, zeker niet provocerend... maar alsof hij het ook een beetje juist bedoeld heeft... om te laten zien... we durfden dingen. En je moet niet bang zijn om die dingen ook te durven. Ja, ik zag een interview van hem voorbij komen. Ik vergeet waar het ook weer was. Waarin hij ook heel erg deze stelling... onderstreept. Dat jonge mensen...

Zo anders is nu. Dat is van de afgelopen week. Een interview in de Vox had met Julian Barnes. Die is van hetzelfde geboortejaar als Van Dis. 1946. En heeft zijn pensioen aangekondigd. En die zei wel van... ik leefde in de allermooiste tijd om schrijver te worden.

Er waren zoveel mogelijkheden. Ik vind dat altijd heel moeilijk. De Groene heeft altijd... de populairste rubriek van De Groene online... is altijd 21 vragen. En volgens mij een van de vaste vragen... is heel vaak van... als u in een andere tijd schrijver had willen zijn...

Wanneer had je dan willen zijn? En heel veel mensen kunnen daar meteen iets bij voorstellen. En die zien meteen de negentiende eeuw voor zich. Of zien juist die tweede helft van de twintigste eeuw voor zich. Waar Julian Bartz over had. Waarin iedereen gewoon de hele dag blijkbaar boeken aan het lezen was. En ook nog in het café zat. En blijkbaar ook nog met Jan en Alleman affaires had. En ook nog een huis. Ik bedoel, dat is een van de bizarste dingen. Bijvoorbeeld als je die dagboeken van Jan Wolkers leest. Die wordt uitgegeven. Maar je hebt het ook met de dagboeken van Menschen van Keulen. Die heel leuk zijn.

al die schrijvers, dan heb je allemaal dichters... waarvan je denkt, die verkopen 12 dichtbundels per jaar. Die wonen dan wel gewoon aan de grachten. Dat kon dus blijkbaar allemaal. Maar wat ik dus heel mooi vond... was dat ze bij 21 vragen dat een keer aan Maartje... wortel vroegen...

van wat is de beste tijd om schrijver te zijn. En zei Maarten, ja, nu. Want je moet je als schrijver gewoon verhouden... ten opzichte van de tijd waarin je leeft. Dat is gewoon het enige wat er is. En dat helpt mij altijd, dat antwoord helpt mij altijd heel erg... als ik kan denken van, oh, oh, Adriaan van Dissel... dat had hij het lekker, lekker overal naartoe vliegen. Het wordt volgens mij ook beschreven dat ze naar iemand toe vliegen... om een soort van...

vooraf interview met hem te doen. En dat ze dan eigenlijk erachter komen dat hij niet interessant genoeg is. En dat dat blijkbaar geen probleem is. Dus die vrijheid... Nooit die vraag van het geld. Blijkbaar was het probleem er dus gewoon niet. En daar kan je natuurlijk wel met een soort van weemoed naar kijken. En dan helpt het maar om zo'n antwoordformaatje wortel in gedachten te houden. Je moet het gewoon maar zien te doen met de tijd waarin je geboren bent. Want iets anders heb je ook niet.

Geef mij een mes. Ik wil deze zwarte, zieke plek uit mijn lichaam wegsnijden. Ik heb mij langzaam recht overeind gezet. Ik heb gehoord dat ik heb gezegd, in een huiverend donker beven. Ik erken maar één wet. Leven. Alle die wegkwijnen aan een verdriet, verraden het. En dat wil ik niet. Volgens mij werd dit gedicht laatst door...

Gastronomie parquet gesiteerd. En die had het eigenlijk een beetje ook over. Deze generatie. Waarvan ze vonden. Die wel heel zwaar op de hand was. En wat. Van Dis lijkt te zeggen in het boek. Is gewoon. Dit zijn twee mensen met een enorm zwaar verleden. Met allerlei familietoestanden.

Ze hebben allemaal het nodige meegemaakt. Maar uiteindelijk zit er een enorme kern in. Ze staan niet toe dat ze niet van het leven genieten.

En alle wetten en bezwaren die in de weg zitten... mogen ze niet tegenhouden om van elkaar en van de liefde... en je hebt ook wel het gevoel van het hele leven te genieten. Het zijn ook gewoon mensen die genieten van reizen, van gewoon wijn... van gewoon kranten tussen je tenen. Het zijn een beetje clichés, hoor. Laten we wel ook niet vergeten dat zij van zichzelf... geen noten zonder schil mag eten, omdat ze anders de noten te snel eet. Anders zegt zij ze het snacken. Ja.

Ik moet heel even denken aan die prachtige documentaire over de Chicago Bulls. En dan vertelt Michael Jordan dat hij altijd de bal wilde als de klok afliep. Dat hij het laatste schot wilde doen. En dan vraagt de interviewer aan hem van ben je dan niet bang dat je zou missen? En dan kijkt hij hem gewoon zo helemaal verbaasd aan. En dan zou hij, waarom zou ik bang zijn dat ik een schot zou missen dat ik nog niet heb gemist? Dus waarom zou ik bang zijn dat ik iets zou falen als ik het nog niet heb gedaan?

Dat je denkt, als je zo in het leven staat... dan worden heel veel dingen heel veel makkelijker. Dan moet je je voorstellen... dat je gewoon met een stelletje schrijvers... door de reguliere dwarsstraat loopt. Handtekeningen. Niet alleen schrijvers, ook Hans van Mielo. Eén van de belangrijkste politici van Nederland. Die erbij liep. Dus dat ik over straat loop... met Pieter Omtzigt. Jij bent dus Mulish in dit scenario. Ja.

Zwijg, ezels. Ik denk dat Omtzigt wel echt mocht willen dat hij Hans Milo was. Joost, jij hebt volgens mij ook nog een boodschap van onze sponsor meegenomen. Ja, Charlotte, ik was heel jaloers op je. Want jij was in Londen, laatst in Engeland. Ik ben altijd jaloers dat mensen in Engeland zijn. Helemaal in Londen. Maar toen moest ik denken aan een van de vorige keer dat ik in Londen was. En...

Het gekke is altijd, normaal gesproken kijk je nooit zo goed. Toch? Om je heen in de wereld. Omdat je de weg toch wel weet. Ik bedoel, je hoeft niet echt op te letten. Maar toen was ik erg naar een speciale straat op zoek. En toen was ik de hele tijd naar naambordjes aan het kijken. En toen dacht ik de hele tijd van... Goh, er zal wel iets in mijn oog zitten of zo. Ik voel me een beetje zweterig. Dat het allemaal een beetje troebel is.

En toen duurde het ongeveer zo'n half jaar voordat ik stiekem durfde toe te geven. Dat het misschien niet aan een vuiltje in mijn ogen was. Maar dat ik toch een keer mijn ogen moest laten meten. Dus ik wil eigenlijk iets willen zeggen. Namelijk tegen jullie allemaal.