Marja Pruijs

Die moet ik ook vaker gebruiken. Dus nu weten we ongeveer wat voor man Adria van Dis is. En nu moeten we het dan hebben over zijn nieuwe bestseller, Alles voor de reis. Nou ja, als we het hebben gehad over wat voor man hij is, dan moeten we het nu hebben over wat voor minnaar hij was. Of wat voor, hoe zijn liefdesleven eruit zag. Want dat is altijd iets waar altijd een beetje over werd gespeculeerd. Ook door hemzelf in dit boek ook. Het is altijd een beetje de vraag, was hij van de vrouwen of was hij van de mannen? Ja.

Heeft hij ook een heel boek over geschreven. Dubbel liefde. Wat is het in het ondergoed van zijn zus. In satijn ondergoed van zijn zus. Gaat hij naar de deelmarkt. Het is wel een mooi verhaal. Wat de geliefde in alles voor de reis tegen hem zegt. Is dat alles bij hem door tien gedeeld moet worden. Omdat hij alles heel erg overdrijft. Dus we mogen dingen met een korrel zout nemen. Maar dat maakt het natuurlijk wel een goede romanschrijver. Ze zegt op een gegeven moment ook tegen hem. Je weet niet half hoe hetero je bent. Ja.

Nee, dat is eigenlijk niet wat ik heb. Oh, sorry. Ik wilde jullie een vraag stellen. Oh, pardon. Namelijk, als je het boek openslaat, normaal krijg je dan de titelpagina en het colafon en waar het gedrukt is. Hier krijg je meteen het boek. Het begint meteen met een scène. En dan krijg je daarna de titelpagina en het colafon en begint opnieuw. Waarom is dat volgens jullie?

Ja, dat bedoel ik niet cynisch hoor, maar dat denk ik dat het gewoon zo werkt. Nee, en nooit 100% vervulde liefde kan altijd blijven groeien. Hij blijft altijd verlangen. Iedere vijf weken stond hij daar op het Gardenoor, wachten tot zij kwam. Ja, dus op een gegeven moment verhuist hij naar Parijs. Als jongeman? Nou, nee, dan is hij wel gewoon al... Veert, vijftiger? Vijftiger of zo.

Eigenlijk omdat hij zegt, je kiest niet voor mij, dus ik ga weg. Maar volgens hem is hij heel blij dat hij elke maand langskomt en een week bij hem blijft. En dat hij haar dan in Parijs als buur kan voorstellen als dit is mijn vrouw. Dat is natuurlijk een heerlijk fantasiespel waar je in zit. En in de jaren daarvoor had zij een huisje in Bakkum, denk ik.

Ja, ergens een duinhuisje. Een duinhuisje in zo'n camping. Daar moest ik een bak in denken. Maar het kan ook een andere plek zijn waar eerst gewoon de locals campings en caravans hadden. En dat langzamer zeker helemaal werd overgenomen door de Amsterdammers die op zoek naar een buiten waren. Waar zij ook met z'n tweeën helemaal een leven hadden. Helemaal een soort van hutje met z'n tweeën.

Dus het was iemand die in dat drukke bestaan en in die grote stad... en helemaal een eigen leven leidde. En dat werd nog eens aangemoedigd. En dan komen we weer bij het autobiografische. Niet te missen feitelijkheden die het skelet van dit boek zijn. Namelijk dat zij zijn producent was. Dus hij maakte een tv-programma. Niet alleen Dit is van Dis, maar ook een reisprogramma. En zij was gewoon zijn producer. Dus zij gingen overal samen naartoe. Ja.

Ja, nog meer mannen. Want ik ken dus één interview met haar. Namelijk in de biografie van Hugo Klaus. Door Mark Kloosterman. Hele goede biografie. Daar wordt zij heel veel sprekend opgevoerd. En dat is eigenlijk verrassend openhartig. Want ik kende ook het verhaal dat zij iemand was die helemaal afgeschermd... Volgens mij ben jij het meest dichtbij gekomen van allemaal. Jij hebt haar een paar keer benaderd. En bijna wilde ze.

Weet je wie laatst over haar schreef? Geek genoeg. Dilke Wienia. De vrouw, de producenten van De Wereld Rijdt Door. Die natuurlijk ook heel erg in opspraak geraakt is. Omdat zij als rechterhand van Matthijs van Nieuwkerk ook nogal heeft uitgedeeld. En die heeft een substack. Je mist meer dan je ziet, geloof ik.

En die beschreef dus laatst dat Wereld Uit Door heeft toen, nou vijftien jaar geleden of zo, een keer een aflevering gemaakt waarin ze in de boekenweek zeiden tegen Adriaan van Dis, maak maar weer een aflevering hier is van Dis. Gewoon zoals jullie het vroeger maakten. En dat hebben ze dan ook met hetzelfde redactieteam gedaan. Wat mooi. En deze vrouw, zowel haar naam mogen we wel noemen, want dat is overal in de krant genoemd.

Ellen Jans. Ellen Jans regisseerde dat ook. En ze beschreef dat het wel mooi was. Normaal gesproken wereld daardoor. Zijn allemaal met een soort van messen tussen de tanden. Achter de knoppen zaten. Super gefocust. En de hele tijd elkaar schreeuwen als iets niet goed ging. En dat Ellen Jans gewoon heel ontspannen.

Kijk, iedereen wist van deze drugsrelatie. Of iedereen in het wereldwereld wist van deze drugsrelatie. Maar als een relatie zoals deze 38 jaar duurt... Ik ging ervan uit dat iedereen vrede had. Ja, je zou denken, oké, dit is een solide constructie geworden. Maar dat was het dus niet. Dat was alleen maar pijnlijk. En ook gewoon de steekjes die Van Dis geeft aan de ander. Ja, ik moest er ook wel aan lachen.

Vooral omdat ik letterlijk alleen maar Ernie voor me kan zien. Bij de anderen, ja. Kleine spoiler. Het gekke is, Maarten Mol had in Parool een bespreking... die eigenlijk heel negatief was. Waarin hij dus Van Dis helemaal verweet van... oké, ze is nu overleden. En nu probeer jij je gram te halen. Wat Van Dis beschrijft volgens mij de laatste zin.

Maar ze wisten het wel, dat het bestond. Snap je? Het was een geheim, maar het was ook geen geheim. En dat vind ik heel mooi ook. Hij beschrijft dat ze een dagboek bijhield. En dan zei hij, nee, niet over haar schouders meelezen. Nooit in elkaars agenda kijken of elkaars telefoon lezen. Niet zeggen wie je gebeld heeft. Ook al kan je het raden. Het was een van onze stilzwijgende afspraken. Niet alles delen. Ieder zijn verleden. Ja, alleen dan kan het.

Ja, alleen dan kan het. En dan zegt hij, Eefje deelde ons. Ze deelde zichzelf. Gekliefde liefde. Maar dat maakte mij mezelf wijs dat ik het grootste stuk te krijgen. Bij vier dagen buiten huisje, de andere drie dagen Amsterdam. Na een maand vakantie in Frankrijk zag ik haar twee weken niet. Dan was ze weer helemaal voor hem. Helemaal? Nee. We belden minstens tien keer per dag.

Daar was zij onderdaniger aan dan aan Adriaan. En eigenlijk wordt er over die ander heel weinig gezegd. Behalve dan, een van de enige dingen waar je een beetje een soort inkijk krijgt... is dat hij om een gegeven moment blijkbaar tegen haar laat zeggen... dat als zij bij hem weg zou gaan, dat hij dan zichzelf iets aandoet. Dat is een beetje de suggestie.

En daar is zij heel gevoelig voor. Ze heeft in haar verleden, in haar studententijd... eerder iemand gehad die haar aanbidde... en van een boot is gesprongen, volgens mij. Van Dispen schrijft het heel mooi. Hij kocht een kaartje en kwam nooit aan, zoiets. Dus dat dat een soort van...

een reden is. Dat vind ik trouwens een van de mooiste dingen... in het boek. Het is heel impressionistisch. Quantilistisch bijna. Het zijn allemaal hele korte scènes. Het is niet zo dat het allemaal uitgelegd wordt. Het is niet dat hij zegt... vanwege dit deed ik dit. Er is weinig chronologie sowieso. Er zitten wel... korte verklaringen in. Maar het is niet een soort van psychologische exegese... van omdat zij zo in elkaar zat, zat ik zo in elkaar... en konden we dit doen en dit betekende dit. Ik bedoel, het laat het je meer voelen... en zien dan dat het aan je uitlegt. Ja.

Er zit wel een soort chronologie in. In de zin dat je toch wel door haar leven heen loopt. Dus je krijgt horen over het oorlogsverleden van haar ouders. Je krijgt horen inderdaad over dat zusje dat overlijdt. Dat ze eigenlijk actrice wilde worden. Dat ze actrice wilde worden. Dat ze toch in leiding ging studeren. Dat het heel moeilijk was. Dat ze een eetprobleem kreeg. Dat ze leerde te verzwijgen.

Ja, dat ontbreekt. Hier kun je je niet voorstellen. Tegenwoordig mag je niet eens meer flirten. Het was en grappig en sensueel en ja, ik weet niet. Er was blijkbaar iets in Hugo Claus waar je dat van hem accepteerde. Maar het was denk ik ook wel dat de tijd veranderd is. Koning van de jungle. Maar even over veranderde tijd gesproken. Want dit viel mij wel op aan dit boek.