ថ្ងៃទី ២១កញ្ញាជាទិវាពិភពលោកនៃជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ បើតាមស្ថិតិទើបចេញថ្មី ២,២%នៃប្រជាជនបារាំងមានជំងឺវង្វេងវង្វាន់ Alzheimer។ ចំណោមអ្នកជំងឺចុះខ្សោយសតិទាំងនោះ មានតែ៣៤%ប៉ុណ្ណោះ បានទទួលការវិនិច្ឆ័យត្រឹមត្រូវ។ ជំងឺវង្វេងវង្វាន់បានក្លាយជាបន្ទុក ដ៏ធំសម្រាប់ពិភពលោកទាំងមូល។ ពិភពវេជ្ជសាស្ត្រ ក៏មិនទាន់រកឃើញថ្នាំព្យាបាល និងថ្នាំការពារជំងឺដ៏គួរខ្លាចនេះទេ ប៉ុន្តែវ៉ាក់សាំងBCGប្រឆាំងនឹងជំងឺរបេង ទំនងអាចពន្យឺតអាការៈរោគវង្វេងបាន។ តើថ្នាំបង្ការBCG មានលក្ខណៈពិសេសយ៉ាងណា ? ការសិក្សាពន្យល់យ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ? វង្វេងវង្វាន់ជាជំងឺខូចប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដែលមានកើតច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ បើតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក មានមនុស្សជាង៥៥លាននាក់មានជំងឺវង្វេង ក្នុងនោះ៦០ទៅ៧០%ជាជំងឺវង្វេងវង្វាន់Alzheimer នៅឆ្នាំ២០២០ និងដល់១៣២លាននាក់នៅឆ្នាំ២០៥០។ រោគសញ្ញាដំបូងដែលត្រូវប្រយ័ត្នគិតដល់ជំងឺវង្វេងវង្វាន់ ភ្លេចកូនសោផ្ទះ រកនឹកឈ្មោះអ្នកស្គាល់ណាម្នាក់មិនឃើញ ដើរទៅដល់កន្លែងតែភ្លេចមិនដឹងថាមកធ្វើអី ... ស្ថានភាពបែបនេះជាអាការៈធម្មតាដែលតែងកើតឡើងលើមនុស្សស្ទើរគ្រប់រូប។ ការភ្លេច ឬភ្លាំងមួយភ្លែតដូច្នេះ មិនមែនជាសញ្ញាបញ្ជាក់ជាស្វ័យប្រវត្តិនៃការចាប់ផ្តើមមានជំងឺវង្វេងវង្វាន់ Alzheimerឡើយ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលភ្លេច ក្លាយជាទម្លាប់ប្រចាំថ្ងៃ កើតឡើងដដែលៗ រំខានដល់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ អមដោយការនិយាយស្តីសួរដដែលៗ ឬអមដោយការរង្វេងក្នុងទីតាំង-កន្លែងដែលធ្លាប់ស្គាល់សោះ ទើបជាសញ្ញាដាស់ស្មារតីប្រាប់ពីហានិភ័យកើតជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ មានកត្តាចម្បងៗជាច្រើនដែលបង្កើនគ្រោះឈានទៅកើតជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ អាយុជាកត្តាចម្បងគេ ដោយប្រេវ៉ាឡង់កើតជំងឺវង្វេងវង្វាន់បានកើនឡើងពី១%នៅអាយុពី៦០ទៅ៦៥ឆ្នាំ ដល់ជិត៥០%នៅអាយុ៨៥ឆ្នាំ។ លោកសាស្ត្រាចារ្យវេជ្ជបណ្ឌិត Bruno Dubois សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកប្រព័ន្ធប្រសាទវិទ្យា នៅមន្ទីរពេទ្យសកលវិទ្យាល័យ Pitié-Salpêtrière ក្រុងប៉ារីស ៖ “ជំងឺវង្វេងវង្វាន់ Alzheimer មានពាក់ព័ន្ធនឹងអាយុ។ ប៉ុន្តែមិនមែនមានន័យថា ក្មេងមិនកើតជំងឺនេះឡើយ។ យើងគ្រប់គ្នា នៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក ... រស់មានសុខភាពល្អ រហូតដល់វ័យមួយដែលជំងឺវង្វេងលេចឡើងដោយឯង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាកាលពីជាង៣០ឆ្នាំមុន គេមិនសូវឃើញមានជំងឺវង្វេងវង្វាន់អាល់ហ្សៃមែរទេ នៅប្រទេសបារាំង។ ជំងឺនេះទើបចាប់ផ្ទុះកំណើន ដូចស៊ូណាមី នៅពេលនេះ ព្រោះមនុស្សបច្ចុប្បន្នមានអាយុវែង រស់បានយូរ។ អាយុវែង រស់បានយូររហូតដល់វ័យមួយដែលជំងឺវង្វេងលេចឡើង ជាធម្មតា។ ប៉ុន្តែជាថ្មីម្តងទៀត ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា ជំងឺវង្វេងវង្វាន់អាល់ហ្សៃមែរ មិនមែនជាជំងឺដែលបណ្តាលមកពីភាពចាស់ជរាទេ។ ប៉ុន្តែជាជំងឺដែលមានពាក់ព័ន្ធភាពចាស់ជរា។ គ្រប់មនុស្សចាស់រស់ដល់អាយុ៩០ឆ្នាំ មិនមែនសុទ្ធកើតរោគវង្វេងទាំងអស់ឡើយ។ ២០-៣០% ចំពោះមនុស្សក្នុងវ័យខ្ទង់៨០ និងដល់ជាង៤០%សម្រាប់មនុស្សចូលវ័យ៩០ឆ្នាំ។ មានន័យថា ប្រមាណ៦០%នៃមនុស្សចាស់អាយុលើស៩០ឆ្នាំ គ្មានជំងឺ និងគ្មានរោគសញ្ញាជំងឺ Alzheimer។” កត្តាពូជ និងសុខភាពសរសៃឈាមបេះដូង (មានជំងឺលើសឈាម ទឹកនោមផ្អែម ក៏មានចំណែកសំខាន់ខ្លាំងដែរក្នុងការជំរុញឱ្យមានជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ នៅក្នុងការសិក្សាចេញផ្សាយកាលពីខែកុម្ភៈឆ្នាំ២០២៥ ក្នុងទំព័រទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ល្បីល្បាញ The Lancet ការស្រូបធាតុល្អិតនិចល តូចឆ្មារ PM2.5 យូរខែថ្ងៃ បានបង្កើនគ្រោះហានិភ័យខ្ពស់ខ្លាំងណាស់ឱ្យមានជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ បើតាមរបាយការណ៍ចេញផ្សាយនៅក្នុងទស្សនាវដ្តី ឆ្នាំ២០២៤ ជំងឺវង្វេងចុះខ្សោយប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទនៅលើពិភពលោក ចំនួន៤៥% ទំនងបណ្តាលមកពីកត្តាហានិភ័យដែលគេអាចប្តូរផ្លាស់បាន។ ដូច្នេះ គេទំនងជាអាចមានលទ្ធភាព ក្នុងករណីខ្លះ ការពារ ឬពន្យឺតពេលវេលាកុំឱ្យឆាប់កើតជំងឺ Alzheimerបាន។ មូលនិធិស្រាវជ្រាវជំងឺ Alzheimer បារាំង បានពន្យល់ថា ខួរក្បាលមនុស្សជាសរីរាង្គដែលចាប់ផ្តើម ចាស់ទ្រុឌទ្រោម នៅអាយុចាប់ពី៣០ឆ្នាំឡើងទៅ ហើយភាពចាស់នៃខួរក្បាលចាប់ធ្លាក់លឿនខ្លាំង នៅម្តុំអាយុ៥៥ឆ្នាំ។ ដូច្នេះវាជាការសំខាន់ដែលយើងត្រូវចេះប្រកាន់ទម្លាប់ល្អ ឱ្យបានកាន់ឆាប់កាន់តែប្រសើរ ក្នុងការពន្យឺតបាតុភូតនេះ និងរក្សាខួរក្បាលឱ្យនៅមានសុខភាពល្អ។ បច្ចុប្បន្ននេះ គ្មានឥរិយាបថរស់នៅប្រចាំថ្ងៃណាដែលធានាទប់ស្កាត់បុគ្គលណាសម្នាក់មិនឱ្យកើតជំងឺវង្វេងវង្វាន់ Alzheimer ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទម្លាប់ខ្លះអាចមានប្រតិកម្មលើកត្តាហានិភ័យ និងចូលរួមចំណែកពង្រឹងសុខភាពខួរក្បាល ដែលអាចជួយពន្យឺតពេលវេលាកុំឱ្យឆាប់លេចរោគសញ្ញាជំងឺ Alzheimer បាន។ មូលនិធិស្រាវជ្រាវជំងឺ Alzheimer បានចេញផ្សាយនាឱកាសទិវាពិភពលោកនៃជំងឺអាល់ហ្សៃមែរ ថ្ងៃទី២១កញ្ញា នូវអនុសាសន៍៥យ៉ាង សម្រាប់ទប់កុំឱ្យជំងឺ Alzheimer ឆាប់កើត និងរក្សាសុខភាពខួរក្បាល ឱ្យនៅល្អបានយូរ ៖ ត្រូវបញ្ចេញសកម្មភាពកាយសម្បទាជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីចូលរួមចំណែកកាត់បន្ថយគ្រោះកើតជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង លើសឈាម ឡើងខ្លាញ់ ឬជំងឺទឹកនោមផ្អែម ជំងឺធាត់ជ្រុល។ ភាពអសកម្មជាកត្តាហានិភ័យដែលអាចលុបបំបាត់បាន បរិភោគអាហារមានលំនឹង បន្លែត្រីសាច់ វីតាមីន ប្រូតេអ៊ីន ខ្លាញ់ល្អ និងអំបិលតិច ការពារក្បាលពីការប៉ះទង្គិចនានា។ ការបុក ប៉ះទង្គិចក្បាលយូរៗញយៗ ទោះស្រាលក្តី ក៏អាចធ្វើឱ្យគ្រាំដល់ខួរក្បាលដែរ។ បង្ហាត់បង្វឹកខួរក្បាល ដោយត្រូវបន្តប្រើបញ្ញា រៀនជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពេញមួយជីវិត។ អាន សរសេរ រៀន ដើម្បីឱ្យខួរក្បាលមានទម្លាប់ប្រឹងធ្វើសកម្មភាពជាប់ជាប្រចាំ។ បង្កើនទំនាក់ទំនង កុំរស់ក្នុងភាពឯកា។ ថ្នាំបង្ការអាចជួយការពារខួរក្បាល ? មើលថែសុខភាពរាងកាយជាទូទៅ ចាក់ថ្នាំបង្ការតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរ ដើម្បីបញ្ចៀសជំងឺឆ្លង និងជំងឺរ៉ាំរ៉ៃមួយចំនួន ដូចជាជំងឺរបេង ក៏មានប្រយោជន៍ក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺវង្វេងបានដែរ។ នេះបើគេជឿតាមការសិក្សាទើបចេញថ្មី កាលពីដើមខែកក្កដា២០២៦។ ថ្នាំបង្ការ BCG សម្រាប់ការពារជំងឺរបេង ដែលត្រូវបានវេជ្ជសាស្ត្រយកមកប្រើជាថ្នាំព្យាបាលជំងឺមហារីកប្លោកនោម ទំនងជាអាចការពារ និងពន្យឺតអាការៈសញ្ញាជំងឺវង្វេងវង្វាន់ Alzheimer បាន។ មានអាយុជាង១រយឆ្នាំ ថ្នាំបង្ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លងរបេង និងសម្រាប់ព្យាបាលប្រព័ន្ធការពារខ្លួនប្រឆាំងនឹងជំងឺមហារីកប្លោកនោម ទំនងអាចមានសមត្ថភាពបង្ហាត់កោសិកានៃប្រព័ន្ធការពារខ្លួន ដែលមានឥទ្ធិពលលើពពួកប្រូតេអ៊ីន អាមីឡូអ៊ីត។ ប្រូតេអ៊ីនដែលជាប្រភពនាំឱ្យកើតជំងឺវង្វេងវង្វាន់។ កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលរុករកមែន ប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រជឿជាក់កាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ថាថ្នាំបង្ការBCG អាចដើរតួនាទីគន្លឹះលើប្រព័ន្ធការពារខ្លួនក្នុងការទប់ជំងឺខូចប្រព័ន្ធប្រសាទ (ចុះខ្សោយ)។ បើតាមការសិក្សា អ្នកជំងឺខ្លះ ក្រលេចរោគសញ្ញាឡើង មិនមែនដោយយន្តការជំងឺវង្វេងវិវឌ្ឍន៍យឺត ឬអវត្តមានទេ តែមកពីអ្នកជំងឺអាច តស៊ូ តតាំងនឹងជំងឺនេះបានយូរ។ ឬនិយាយឱ្យស្រួលស្តាប់ មកពីអ្នកជំងឺមានប្រព័ន្ធការពារខ្លួនខ្លាំង រស់រវើក បន្ទាប់ពីទទួលថ្នាំបង្ការBCG ដោយអាចធ្វើសកម្មភាពប្រយុទ្ធប្រឆាំងបានយ៉ាងលឿននិងយ៉ាងខ្លាំង នឹងគ្រោះថ្នាក់ចំពោះមុខ។ អ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញថា អ្នកមានសុខភាពល្អ ដែលបានទទួលថ្នាំបង្ការBCG គ្រប់ដូស (ពីរដូស) មានកំរិតប្រូតេអ៊ីន បេតាអាមីឡូអ៊ីត ធ្លាក់ចុះ៤០% នៅមួយឆ្នាំក្រោយ។ ហើយកោសិកានៃប្រព័ន្ធការពារខ្លួន ជុំវិញប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្តាល មានសញ្ញាសកម្ម បានយូរ។ ចំពោះអ្នកមានជំងឺ Alzheimer ហើយ ថ្នាំបង្ការBCG មិនអាចបញ្ចុះអត្រាបេតាអាមីឡូអ៊ីតមែន តែប្រព័ន្ធការពារខ្លួនរបស់ពួកគេក៏បញ្ចេញប្រតិកម្មខ្លាំង។ លោកសាស្ត្រាចារ្យ Philippe Amouyel អគ្គនាយកមូលនិធិស្រាវជ្រាវជំងឺ Alzheimer ចាត់ទុកលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះ ថាជាការចង្អុលផ្លូវឱ្យឃើញអំពីតួនាទីរបស់ប្រព័ន្ធការពារខ្លួន ក្នុងកិច្ចការពារជំងឺអាល់ហ្សៃមែរ។ គោលដៅចម្បង មិនមែនដើម្បីព្យាបាលជំងឺ Alzheimer ឱ្យជាទេ តែដើម្បីពន្យឺតការវិវឌ្ឍន៍នៃជំងឺ និងដើម្បីកុំឱ្យអ្នកជំងឺឆាប់លេចរោគសញ្ញាវង្វេងឡើង៕

Ask this episode

“What did the council decide on item 42?” — answered with the speaker and the moment.

Transcript

Related