Anna Dijkman

Hallo vrienden van Toegevoegde Waarden. Fijn dat je weer luistert naar de economiepodcast van het FD. Of als het de eerste keer is, van harte welkom. Ik ben Anna Dijkman, columnist en podcastmaker bij het FD. En ik ben Marijn Jongsma, redacteur macro-economie bij het FD.

We gaan het vandaag hebben over de oplopende schuldenlasten van overheden. Want ja, dat groeit maar door. Hoe erg is dat nou? En vooral, hoe komen we er van af? En dan het liefst zonder kleerscheuren. We kregen ook nog een aardige vraag van luisteraar Martijn Voogd. Hij vroeg zich af of er niet een enorm gat in de begroting ontstaat... als er steeds meer automobilisten elektrisch gaan rijden. Daarover straks meer, want...

Eigenlijk betalen we misschien allemaal wel een beetje te weinig. Oeh. Dat is alvast even de cliffhanger. Unpopular opinion. Jazeker, unpopular opinion. De oplettende luisteraar zal inmiddels gemerkt hebben... dat Anna iets anders klinkt. Anna, je bent een beetje verkouden. Klopt, ik was de hele week enorm in de lappenmand. Maar de show must go on. Ja, dus ik ben hier gewoon. Zo is het. I'm here.

Anna, ik zie je al een beetje bedenkelijk kijken. Ik vind op zich dat idee van... je wil zo'n verdere inflatiegolf voorkomen. Je wilt eigenlijk in de kiem smoren, als het ware. Dat snap ik ergens wel. Maar ik weet niet of dat hier gaat werken... omdat het toch doortrekt in de rest van de economie. Dus dat andere prijzen omhoog gaan. We hebben het niet alleen maar over olie. Waar stopt het eigenlijk? We hebben het niet alleen over benzine, bedoel ik. Nee, we hebben het over energie in zijn algemeenheid. Ja, energie, maar ook andere grondstoffen. Ja.

Dus dat vind ik een lastige aan. En ik vind ook dat we het niet in die zin moeten overdrijven. We hebben het daar ook al in een vorige aflevering over gehad. Want nu met de huidige prijsverhogingen... gaat het om een paar tientjes per maand voor een gemiddeld huishouden... dat een gemiddeld aantal kilometers rijdt. Natuurlijk geldt dat niet voor iedereen.

Maar de meesten kunnen dat gewoon wel leiden. Er is één groep die heel hard geraakt wordt. TNO heeft dit onderzocht. En die kwamen op een groep van 113.000 tot 270.000 huishoudens... die en hoge brandstofkosten en een laag inkomen hebben. En zij hadden in 2022, toen we ook accijnsverlaging hebben gehad... hadden zij een voordeel van ongeveer 300 euro daarvan...

Als je deze groep dus heel gericht had gecompenseerd, zou dat 81 miljoen euro hebben gekost. Nou, even die accijnsverlaging destijds, die kostte ongeveer anderhalf miljard. Dat is toch in die zin niet gericht in elk geval. Het werkt gewoon niet om iedereen overal maar voor te compenseren. Mooi bruggetje naar de schulden, want daar gaan we het over hebben. MUZIEK

Ja, Nederland is eigenlijk de mooie uitzondering daarin. Wereldwijd, voor de ontwikkelde landen in elk geval, zijn de schulden behoorlijk hoog. En we staan er ook echt slechter voor dan voor de coronacrisis en de energiecrisis van 2022. We hebben het Global Debt Report, 2026 van de OESO. En daar staan flink veel cijfers in over de wereldwijde schulden.

In 2025 lenen de OESO-landen 17.000 miljard dollar. 80% was herfinanciering van oude schulden. Dit jaar wordt nog een hoger bedrag verwacht. Dus 18.000 miljard dollar. En de totale staatsschulden van de OESO-landen... kwamen in 2025 op 61.000 miljard dollar. Duizenden miljarden dollar. Dat zijn cijfers waar je geen voorstelling meer mee kunt maken.

Nee, maar schulden op zichzelf zeggen natuurlijk niet zoveel. Dus je moet kijken naar de verhouding ten opzichte van het BBP. En dat is 83 procent gemiddeld. En de verwachting is dat dat gaat stijgen naar 85 procent dit jaar. En nog even ter vergelijking. Voor de financiële crisis was het 39 procent gemiddeld.

Dus de schuldquote is gewoon meer dan verdubbeld. Ja, dus met elke crisis is er eigenlijk weer wat bijgekomen. Dat is een bekend fenomeen. Het lukt niet om dat weer naar beneden te krijgen na een crisis. Dus eigenlijk zie je dat die staatsschulden verhoudensgewijs... steeds maar verder blijven stijgen. Ja, de Financial Times had deze week ook nog een stuk over... die opgelopen leenkosten voor Europa ging dit dan over. Dat er toch bij beleggers angst is voor lage groei, hoge inflatie... en verslechterde bedrijven.

Maar goed, we hebben het probleem geschetst. Er zijn hoge schulden en er liggen wat gevaren op de loer. Dus de vraag is, hoe komen we hier uit? Hoe komen we van deze hoge schulden af? Ja, inderdaad. En daar ben jij ingedoken, Marijn. Daar ben ik eens even ingedoken. Hoe komen we van die hoge schulden af?

Ja, en ook veel, want we gaan zo er helemaal in duiken. Jij gaat dit helemaal uitleggen, want ik moet zeggen... dat ik ook niet superbekend ben met dit begrip. Maar toen ik me een beetje erin probeerde te verdiepen... kwam ik ook op heel veel bijvoorbeeld podcasts van een beetje... Nou, ik wil ze niet per se complot...

Ja, vergelijkbaar met nu trouwens. Ja, en die is toen gedaald tot, wat was het, 25, 30 procent of zo. Op deze manier. Ja, dat is inderdaad waar. Tussen 1945.

Het Mar-a-Lago-akkoord. Zo noemen we het. Dat was net voordat wij begonnen met deze podcast. Want we hebben er wel een hele proefaflevering over gemaakt... die helaas nooit live is gegaan. Jammer. Voor de cd-set, hè? Je hebt al van die rockartiesten... De bootlegs. Je hebt al van die rockartiesten waar mensen zeggen... het beste werk is nooit uitgebracht. En dan gaan ze dood en dan blijkt het altijd enorm tegen te vallen.

Je kunt ook zeggen, we betalen terug, maar in 2300, ik noem maar wat. Ja, maar volgens mij werd dat dan ook gezien door hem als een soort geopolitiek drukmiddel. Jullie doen dat en dan krijgen jullie onze beveiliging. Maar goed, die bondgenootschappen hebben wel wat avarij opgelopen.

In plaats van je eigen spaarders. Beter. Ik vond het eerst zo ver gezocht... maar inmiddels sta ik nergens meer van te kijken... wat betreft het Amerikaanse economisch beleid. Het zou zomaar kunnen dat het een keer gebeurt. En als we het dan over Europa hebben...

Het is meer de vrees dat we er weer in terechtkomen. En we hebben in het verleden dus regelmatig situaties ervan gezien. We hebben er eigenlijk al een beetje in gezeten. We hebben er in gezeten. Maar als het een heel klein beetje is, is dat heel slecht? Ja, voor mij als paarder dus wel. Of met mijn pensioentje.

En eigenlijk betaal je dus links of rechts wel. Want anders zouden de belastingen verhoogd worden. Zou ik het ook betalen. En nu betaal ik het eigenlijk een beetje een soort van sneaky ongemerkt. Doordat dat minder waard wordt. Het is inderdaad een verschuiving van welvaart tussen groepen. In dit geval iedereen die geld leent.

Op die overheidsschulden. En tegelijkertijd zijn dat waarschijnlijk de groepen. De ouderen die hierdoor het meest geraakt worden. Want die hebben meestal niet meer hoge schulden. Want de hypotheken zijn afbetaald. Wel vermogens. Dus in feite betalen ze dat een klein beetje voor hun eigen vergrijzing. Zou ik dat kunnen concluderen?