Anouk

Het is een hele stap om naar de huisarts te gaan bij depressieve klachten. Stel er wordt een depressie vastgesteld, dan gaat de huisarts de beste behandeling kiezen. Bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie of medicijnen. Maar welke behandeling werkt het beste? Geen idee?

Ik ben Anouk van de Universiteit van Nederland en in deze driedelige serie Deprikunde ga ik langs bij wetenschappers die werken aan de nieuwste technieken om depressie te behandelen. In deze aflevering ben ik in het Amsterdam UMC op bezoek bij psycholoog Guido van Wingen. Hij bestudeert duizenden hersenscans om te achterhalen hoe depressieve breinen van elkaar verschillen.

Waar in het brein zit de depressie en welk brein reageert op welke behandeling? Want als je dat weet, dan kun je ook voorspellen welke behandeling werkt voor welke patiënt. Ik heb op dit moment goede hoop dat daar kunstmatige intelligentie een doorbraak in kan forceren. Kunstmatige intelligentie, AI, om in één keer de juiste behandeling te vinden. Want nu is het kiezen van die behandeling giswerk.

Elke behandeling werkt ongeveer bij de helft of ongeveer een derde van de patiënten. En als het niet werkt, dan gaan we door naar de vervolgstap. In theorie probeer je na die ene niet werkende behandeling direct de volgende. Maar in de praktijk komt het erop neer dat je nu eerst op de wachtlijst terechtkomt. En die wachttijden, die zijn lang. Maandenlang. Als je dan meerdere behandelingen moet uitproberen voordat je succes hebt, dan ben je zo jaren verder. Jaren van mentaal lijden die dus voorkomen hadden kunnen worden.

Hoe Guido die juiste behandeling wil voorspellen, dat hoor je zo. Eerst praat ik met neurowetenschapper Yara Toenders over de verschillende behandelopties die er nu zijn. Er zijn verschillende behandelingen die veel gebruikt worden. Het meest gebruikt is de cognitieve gedragstherapie, of CGT. Dan heb je ook antidepressiva, dus dat is een medicatie als alternatief voor de therapie. Daarnaast heb je ook nog behandelingen als psychotherapie, RTMS en elektroconvulsietherapie.

Die scans komen vervolgens tevoorschijn op zijn computer. Een grijs plaatje van de hersenen met zo hier en daar een gekleurd stukje. Die kleuren laten zien waar activiteit is en hoeveel. Hier zie je bijvoorbeeld een hersenscan in het midden, een soort van de hub van de hersenen, de talemus. En die verspreidt allemaal verbindingen naar andere hersengebieden.

Een belangrijke ontwikkeling voor onderzoek. Bijvoorbeeld voor de behandeling waar Wouter over vertelde in de vorige aflevering. Als je weet waar een depressie in het brein zit, dan kan je die gerichter aanpakken. Super interessant, maar dat is niet eens waarvoor Guido die scans gebruikt.

Hij wil namelijk ontdekken wie reageert op welke behandeling. En hoe die hersenen dan van elkaar verschillen. Daarvoor vergelijkt Guido, met hulp van AI, opnieuw duizenden breinen. Maar nu geeft hij de computer een extra stukje informatie mee. Van ieder brein vertelt hij op welke behandeling die patiënt goed reageerde.

De computer kan die patronen wel vinden. Als je die patronen hebt en je dus weet welke hersenen reageren op welke behandeling, dan kun je die voorspellingen gaan maken. Iedere nieuwe patiënt die bij de arts komt, krijgt dan vervolgens een hersenscan. Die scan wordt vergeleken met al die scans die AI al heeft bekeken.

Op zoek naar een match. Op welke breinen lijkt deze nieuwe scan het meest? En welke behandeling merkt u dan voor die groep? Grote kans dat het dan ook de juiste behandeling is voor deze nieuwe patiënt. Zover is het nog niet, want om voorspellingen te kunnen maken heeft de computer nog veel meer data nodig. Meer dat nu beschikbaar is. Daarom wordt in 2026 meer data verzameld.

Dat is de behandeling door middel van magnetisme, hoorde je in aflevering 2. Al die data die verzameld is, moet leiden tot één model dat de basis van hersenscans de juiste behandeling voorschrijft. En dan gaan we een nieuwe studie doen waarbij patiënten dan of het reguliere behandeltraject volgen... en gewoon één voor één de behandelingen af...

Zo'n model kan een wereld van verschil maken. Jaren eerder verlost van je depressie. Dat gun ik iedereen. Dan moet het model wel echt gebruikt gaan worden. Dat is vaak toch een kwestie van geld. We gaan dus ook onderzoek doen naar de kosten.

Dankjewel Guido en ook alle andere wetenschappers die ik deze serie heb gesproken. En jij luisteraar, dankjewel voor het luisteren naar Deprikunde. Dat jij het er met mij over wil hebben, over depressie. Want het probleem is enorm, maar de oplossingen, daar wordt aan gewerkt. Hoopvolle nieuwe inzichten en behandelingen door wetenschappers uit allerlei vakgebieden. Ik ben blij om dat te horen, jij hopelijk ook. En wil je laten weten hoe je deze serie vond? Stuur een berichtje op de socials of via de mail...

Ieder jaar krijgen 800.000 Nederlanders ermee te maken. Depressie. En dat aantal neemt alsmaar toe. Tijd om het erover te hebben. Want de wetenschap is hard bezig met nieuwe behandelingen die depressie de wereld uit helpen.

In deze driedelige serie Deprikunde geef ik, Anouk, van de Universiteit van Nederland, jou een uniek inkijkje in nieuwe, veelbelovende onderzoeken. Want hoe fijn is het om te weten dat wetenschappers deze ziekte serieus nemen. Van het zoeken naar depressie in je DNA en het voorspellen van de juiste behandeling met AI, tot elektrotechniek. Letterlijk stroompjes de hersenen insturen om ze een zetje te geven in de goede richting.

Die storing kan misschien wel verholpen worden met kleine stroomschokjes. Dat is waar Wouter Sertijn aan werkt. Ik ga bij hem langs op de Technische Universiteit Delft. Hoi. Goedemorgen. Kijk, meteen de eerste deur. Klopt. Fijn dat ik welkom ben. Wouter is geen psycholoog of heersonderzoeker, maar elektrotechnicus. Hij ziet depressie en het brein als een stukje elektronica. Elektra, dat is toch iets van het stopcontact en niet het brein en de zenuwen?

Wouter bekijkt het lichaam als een elektrisch geheel. En dat geeft een hele andere kijk op het brein en depressie. Want als depressie voortkomt uit elektra, een storing, dan kun je het brein misschien wel resetten. Niet het hele brein, maar de stukjes waar de depressie zit. Eerst nog even ons lichaam, dat dus elektrisch is. En die elektra komt niet uit het stopcontact, maar uit cellen, zenuwcellen.

Die stroompjes in ons lichaam kun je letterlijk horen, maar je kan ze dus ook sturen. Daarvoor heb je wel extra elektriciteit nodig van buitenaf, van een batterij. Een soort negenvol batterij van een paar centimeter die ergens in je lichaam wordt geplaatst. Dat klinkt misschien futuristisch, maar op dit moment zijn er al miljoenen mensen afhankelijk van zo'n batterij. De pacemaker, die kent iedereen. De pacemaker stuurt eigenlijk gewoon een gevoelig plekje van de hartspier aan en daarmee kan het hart weer een natuurlijk ritme ontwikkelen.

Ook depressie wordt in uitzonderlijke gevallen al behandeld met elektriciteit. Hoe dat zit, hoor je straks. Eerst duiken we het brein in. Want een depressief brein gedraagt zich anders dan een gezond brein. Hoe anders? Dat vraag ik aan neurowetenschapper Yara Toenders. Tijd voor een les deprikunde.

We zoomen in op ons brein in drie stappen. Als eerst hoe ons brein eruit ziet, de vorm, de structuur. Als tweede de activiteit, welke stukjes van het brein zijn actief. En als laatste de communicatie tussen onze hersencellen. Maar eigenlijk alle drie die dingen zijn verschillend gevonden in mensen met depressie als je het vergelijkt met mensen die geen depressie hebben.