Berthold Gunster

Geen enkel is overdreven, maar heel klein beetje maar. Maar niet zoals wat ik eigenlijk zou willen als zoon. Die illusie heb ik ook los moeten laten. Ik kon niet de zoon-moeder relatie hebben met mijn moeder die ik had willen hebben. Dat kon gewoon niet met haar. Lukte mij niet, lukte ons niet. Waar trek ik dan de grens, vraag ik me dan af. Dat mag je dan per situatie en per keer bepalen. Dat hoef je niet allemaal van tevoren te bedenken. Op gevoel, van dag tot dag, van week tot week. Ja.

Ja, dat is heel mooi. En die oerkracht is ook super. Daar verandert niks aan die kracht. Alleen je kan bij haar er niet mee uit de voeten. Geeft haar gedoseerd heel af en toe een beetje uiting... aan het moment dat je iets praktisch voor haar kunt betekenen. Maar dat is het dan. Ja, ondanks dat er misschien dan ook geen dankbaarheid vanaf komt. Er komt misschien wel nul dankbaarheid.

Of misschien alleen maar nog erger, als jij goed doet, dat je alleen maar verwijten terugkrijgt. Dat is heel voorspelbaar als ik het zo hoor. Sterker nog, hoe meer je best doet, hoe grotere kans dat je meer verwijten krijgt. Zo werkte het in ieder geval tussen mij en mijn moeder. Dan ging ik steeds meer mijn best doen. Maar elke keer als ik mijn best deed, was er iets waarover zij kon klagen. Ja, dit is heel herkenbaar. We kunnen er samen mee de kroeg in. Ja.

Wat dacht je van, je noemt het woord wees, dat woord is bij mij blijven hangen. Wat dacht je van als alle energie die je als wees steekt in je moeder helpen en beter maken en ervoor te zijn. Als vader of als liefhebbende zoon of hoe je het ook wil noemen. Als die oerkracht daar uiting aan geeft om er voor haar te zijn. Wat dacht je ervan dat je al die kracht aanwendt voor jezelf?

Het betekent dat je je moeder als moeder echt uiteindelijk helemaal loslaat. En dat is natuurlijk heel pijnlijk.

Maar wat misschien helpt om het te kunnen... is als tienjarige had je haar echt heel erg nodig. En ze kon er niet voor je zijn. Toen had je een moeder nodig. Dus de enorme behoefte die je toen had... is heel legitiem. Als tienjarige moet je erin blijven geloven. Anders is de situatie in hel. Dan kan je daar niet in leven. Je moet proberen het met je moeder zo goed en zo kwaad als mogelijk... is zien te overleven met ze. Eerst met z'n drieën, met je zus... en later zonder je zus erbij.

Als tienjarige, twaalfjarige, veertienjarige moet dat. Maar nu hoeft dat niet meer. Want jij kunt prima leven zonder haar bescherming, zonder haar moederschap. Want je hebt het eigenlijk nooit echt gehad. Ik weet ook wel dat ik het al zo lang zonder doe. Maar ik word heel jaloers ook op mensen die het wel hebben. Had ik dat maar. Ja, dat begrijp ik. En daar wil ik dan ook naar handelen. Dan ga ik er alles aan doen om dat wel te krijgen.

Dan zou op zijn minst zij hier moeten zijn, denk ik. En ik heb niet de indruk dat dat een heel vruchtbaar gesprek zou worden. Maar ik heb de indruk dat jij wel problematiseert en probeert uit te zoeken. En dat het aan haar kant iets minder is, dat vermogen. Ja, terwijl ze aangeeft het wel te willen. Maar ze kan het niet, zo te horen. Nee.

Wat ook heel treurig is. Zeker op het moment dat je... Dat beschreef je ook tussen neuslippen door. Dat is wel een belangrijke uitspraak. Je hebt wel goede momenten met haar gehad. Dat heb ik goed gehoord, toch? Dat houdt eigenlijk de hoop dan in stand. Je zou bijna willen dat je die goede momenten niet had gehad. Of dat ze half goed waren. Of op z'n minst heel dubieus...

Omdat in de box van Pandora zitten allemaal vruchteloze krachten in. De laatste die in de doos zit is hoop. En hoop lijkt iets heel moois. Een hele mooie zijnstoestand. Maar hoop kan ook illusies in stand houden. En dan wordt hoop heel pijnlijk.

Ik ken een verhaal van een vrouw, 39, 40, 41, niet zwanger worden, niet zwanger worden, lukte niet de IVF, naar het buitenland gaan, medische behandelingen, ziekenhuizen. Ze werd ouder, 41, 42, 43. En uiteindelijk zei ze, mijn grootste vijand is de hoop.

En die hoop is heel begrijpelijk. Want ze wilde zo graag moeder worden. En ik begrijp ook voor heel veel vrouwen. Je zit over een oerkracht straks. Het verlangen moeder te worden. Of vader te worden. Waar komt dat vandaan? Dat zit in je. En dat kan zo onvoorstelbaar sterk zijn. Dan wil je daar gehoor aan geven.

En zij zei, uiteindelijk, mijn grootste vijand, uiteindelijk was de hoop. Want toen ik de hoop los kon laten nog zwanger te worden, toen was het zoeken en de frustratie en de ellende, het was gewoon voorbij. En in happy ending verhalen, Walt Disney verhalen, wordt ze dan alsnog zwanger. Maar dat is dus niet gebeurd. En ik vond dat een heel inzichtelijk verhaal, omdat het zo begrijpelijk is dat je hoopvol bent. Je wilt graag dat iets lukt, zoals jij, je verlangt naar een warme relatie met je moeder.

En dus die hoop is het laatste wat je laat gaan, zeg maar. Maar je hebt geen enkele andere keuze. Nee, en misschien is die hoop nog wel extra versterkt na het overlijden van mijn vader.

Hoe is het om wees te zijn? Kun je leven als wees? Dat gaat prima. Volgens mij ook, hè? Dat gaat prima. Dat kan ik ook heel stevig zeggen. Dat is punt niet. Ik heb de indruk dat jij je op je tiende al behoorlijk goed kon redden. Dat zou ik aan mijn tienjarige ik moeten vragen. Vraag het eens, geef eens antwoord.

Of misschien beter zeggen. Het verzet opgeven tegen dat het niet zo is. Het verzet loslaten. Precies. Jij zegt het beter dan dat ik het kan. Dankjewel.

En wat ik er nog even bijgezegd wil hebben, het is nog steeds een ingewikkeld en vooral ook een pijnlijk proces. Je hele leven is getekend door de zorg voor je moeder. Zorgen dat het met haar goed gaat en dat los te laten is natuurlijk een enorm ding.

Maar ik wil er ook even bij gezegd hebben... als ik zo met je praat en naar je luister... dat hier ook een erg zelfverzekerde... zelfbewuste, emotioneel uitgebalanceerde... jongeman tegenover me zit... die zichzelf prima kan redden... en die niet gebukt gaat onder een diep schuldgevoel... dat als hij zijn moeder laat vallen... dat hij een slechte zoon zou zijn... of het helemaal fout gedaan zou hebben. Die zwaarte heeft het niet. En dat maakt me ook wel...

ligt hoopvol, als ik dat dan mag zeggen, dat dit nog steeds een pijnlijk proces is, maar dat je hier wel goed uitkomt. Hoewel ik voorzichtig moet zijn met de toekomst te voorspellen, heb ik ook geleerd, maar dat gevoel heb ik nu. En ik zeg dit omdat ik ook benieuwd ben hoe jij daarop reageert, op deze uitspraak. Ja, ik hoop...

En gelukkig heb ik daar, dat is ook een opstaan. Die indruk werk je totaal niet. Je kent je ouders niet heel goed, maar uit de verhalen die ik gehoord heb, hier zit in ieder geval iemand die nieuwsgierig is, die vragen stelt, die wil leren, die betrokken is, die het goede wil doen. Nou, dat zijn allemaal groene vlaggen hoor. Dat wil ik je dan wel even teruggeven, voor zover dat nodig is. Maar ik zie dat, ja. En dus dat soort problemen heb ik ook al wel getackled, maar dat geloof ik ook wel. Het komt wel goed. Dat gevoel kun je ook hebben. Dat gevoel kan ik ook hebben, ja.