Guido van Wingen

Ja, niemand dus. Het liefst wil natuurlijk iedereen horen van dokter, waar word ik beter van? Maar dat kunnen we helaas op dit moment niet zeggen. We hebben geen enkele methode om op voorhand te kunnen bepalen welke patiënt welke behandeling moet hebben. De juiste behandeling vinden voor een depressie is voor iedere patiënt opnieuw trial and error. Een zoektocht die zo jaren kan duren. Er zijn heel veel patiënten die gaan echt een hele lijdensweg af. Niet alleen al door een ziekte, maar ook door steeds weer de teleurstelling dat een behandeling niet werkt.

We hebben de afgelopen jaren laten zien met wetenschappelijk onderzoek... dat we in principe voorspellingen kunnen maken voor patiënten... of een bepaalde behandeling gaat aanslaan, ja of nee. Maar nee, op dit moment kunnen we dat nog niet voor patiënten die in de kliniek komen. Want het is niet de vraag of een behandeling werkt. Nee, de vraag is welke behandeling moet een patiënt krijgen? En daar zijn we nog niet.

Cognitieve gedragstherapie en antidepressiva zijn vaak de eerste behandelingen die geprobeerd worden. Maar de vraag blijft, wat werkt voor wie? Terug naar Guido en zijn onderzoek met een badmuts. Zo, en dan heb ik een badmuts met allemaal elektrodes. Dit is er eentje met 32 elektrodes. Dan meet ik op 32 plekken van de hersenen de activiteit.

En die kan ik dan aansluiten op een versterker. Die plak ik achterop de badmuts. En nu kan ik ook rondlopen terwijl we hersenactiviteit meten. Die hersenactiviteit bestudeert Guido om beter te begrijpen waar in de hersenen de depressie zit. Met een EEG dus, maar ook door patiënten in een MRI-scanner te leggen.

Ligt dan een minuut of acht in de scanner, maken we alsmaar plaatjes van de doorbloeding van de hersenen. Wat dan weer gerelateerd is aan de activiteit. En daarbij kijken we naar welke hersengebieden dezelfde verandering laten zien over de tijd in hersenactiviteit.

En hier helemaal voorin, de frontale cortex, de gebieden waarmee we denken. En zo hebben allerlei verschillende hersengebieden hun specifieke functies. Maar ze functioneren eigenlijk ook altijd samen. Guido kan zien waar activiteit is. Maar om te ontdekken welke gebieden belangrijk zijn voor een depressie, moet hij duizenden scans vergelijken.

Dat doet hij niet met de hand. Nee, dat laat ik de computer doen. Dus ons werk ziet er vooral uit door computercode te schrijven. AI kan moeiteloos duizenden scans in het kleinste detail... tegelijkertijd analyseren en vergelijken. En dat zorgt voor totaal nieuwe inzichten. Als je gewoon naar de data laat spreken...

Komen daar hele andere hersengebieden uit die het meest cruciaal zijn voor depressie. Bij depressie ging het altijd heel erg over de interactie tussen de prefrontale cortex en de amygdala. Dat is een hersengebied heel erg belangrijk voor het waarnemen van emoties.

Maar op het moment dat wij de computer laten zoeken naar wat nou de belangrijkste hersengebieden zijn voor depressie, is dat helemaal niet de prefrontale cortex. En is dat vooral gebieden bij de somatosensory cortex, die monitoren waar allemaal informatie binnenkomt in het lichaam. In samenspraak met de talemus, dat is dan een hersengebied hier helemaal in het midden, wat de communicatie met alle hersengebieden verzorgt.

Dat vind ik best wel indrukwekkend eigenlijk. Is dat al lang bekend? Nou, dit soort dingen kunnen we pas... Het kan echt met veel data en dat hebben we nog niet zo heel lang. Dus dit is pas kennis van de laatste paar jaar. Dat is wel echt heel cool. Vind ik wel, ja.

In dit geval sturen we de computer om te zoeken naar patronen... die samenhangen met mensen die wel reageren op een behandeling... en mensen die niet reageren op een behandeling. Dus dat noemen we ook wel een label. We geven de computer een label mee bij de data van deze. Dit is data van patiënt A en die reageerde wel of niet op de behandeling. Dit is data van patiënt B, die reageerde wel of niet op de behandeling.

Die computer gaat dan op zoek om die labels, patiënten die wel of niet reageren, zo goed mogelijk te kunnen onderscheiden op basis van alle data die we erin stoppen. Helaas komt daar niet zoiets uit als dit kleine stukje van de hersenen. Dat is net even anders bij de mensen die reageren op deze behandeling.

Nee, het is echt een patroon wat betekent dat bijvoorbeeld een samenhang van 200 verschillende hersengebieden, als die gebieden een beetje omhoog gaan en die een beetje meer naar beneden, dat tezamen maken die onderscheid tussen die patiëntengroepen. En omdat het zo heel genuanceerd ligt, is dat dus ook niet met het blote oog te zien.

En dan gaan wij aan de slag met al die informatie om voorspellingsmodellen te maken. We gaan er eigenlijk vanuit dat de patiënten in Nederland al bij de huisarts initieel zijn behandeld. En dat eerst het antidepressiefum dus niet succesvol is geweest. En dan gaan we op zoek naar de beste vervolgbehandeling. Op dit moment zijn die keuzes dan een ander antidepressiefum, cognitieve rasterapie of TMS.

Ten opzichte van patiënten die de behandeling ondergaan die geadviseerd wordt door AI. Om te achterhalen of de voorspelling klopt. In plaats van 5 op de 10, voor 7 van de 10 patiënten nauwkeurig weten of een behandeling wel of niet slaagt. Nog niet perfect, maar het is beter dan de gok die het kiezen van een behandeling nu is.

Ja, alles kost geld, maar dat is toch ook hiervoor betrekkelijk weinig. Dat EEG kost één apparaat. Dat is eenmalig 10, 20, 30 duizend euro. En daarna eigenlijk niet meer. MRI scans kosten dan een paar honderd euro per stuk. In de orde van 200 of zo. Dus ja, dat is ook iets dat moet je dan per keer afrekenen.

Maar een intake is snel al heel veel duurder. En een mislukte behandeling kost duizenden euro's. Dus als je ook maar een beetje een aantal gefaalde behandelingen kunt voorkomen...

heb je je kosten er snel uit. En dat staat nog los van de enorme winst voor patiënten. Kun je je voorstellen dat je je jaren eerder goed kan voelen? Dat is natuurlijk waar we het eigenlijk voor doen. De behandeltrajecten worden hopelijk veel korter. Waar je nu dus pak en beet drie behandelingen nodig hebt... zou je dan hopelijk naar één behandeling toe gaan. Dus dan ben je zo maanden sneller beter.

maken we alsmaar plaatjes van de doorbloeding van de hersenen, wat dan weer gerelateerd is aan de activiteit. En als je gewoon naar de data laat spreken, komen daar hele andere hersengebieden uit die het meest cruciaal zijn voor depressie. Hoe dat zit, dat moet je wel luisteren. Tot de volgende!