Joachim Nijs

toch geen bovenleidingen hangen, dus daar had je dan dat systeem met voeding onder de grond.

Geef ons eens een idee, want je zei, je kon vroeger van Luik naar Zee rijden, met per tram, dat gaat je veel tijd gekost hebben, maar toch, het kon. Hoeveel kilometer tramleiding toen en nu, is dat aan het verminderen of is dat net terug aan het toenemen? Wat moet ik mij daarbij voorstellen? Nu neemt dat heel langzaam toe, maar de toenames van toen, eind 19e eeuw, dat kun je je vandaag niet voorstellen.

Dus die buurtspoorwegen zijn opgericht in 1885. De allereerste tram die daar reed, die kennen we trouwens vandaag ook nog altijd. Als ik zeg dat die op 15 juli officieel is ingehuldigd, dan kun je raden welke tramlijn er nog altijd rijdt. De 15? 15 juli, zomer.

Oei. De kustram. Ah ja, natuurlijk. De kustram was de allereerste lijn. En als je dan kijkt, vijf jaar later... ...lagen er al 700 kilometer tramspoor in het hele land... ...van enkel de buurtspoorwegen.

Als je er nog wat jaren bij doet, net voor de Eerste Wereldoorlog, heb je het over ongeveer 4000 kilometer tramsporen. Dus zo snel ging het. Ook in de steden, het was op de pieklag na de Eerste Wereldoorlog, maar ook in de steden ging het snel en had je tramnetten die grosso modo...

...tot bijna twee keer zo groot waren als vandaag het geval. En dus dat verschilde in die steden ook van de trams van vandaag. Vandaag heb je grote voertuigen die vaak op wat bredere wegen in eigen bedding rijden. Toen had je in elk klein straatje een tramlijntje liggen met heel klein trammetje op. En die trams die reden in elke wijk van de stad, in elke uithoek kon je wel trams nemen. Tientallen lijnen hier in Brussel alleen al bijvoorbeeld...

Die dan overal reden. En dan had je dus van de rand van Brussel, maar ook van Leuven, Nienhoven, Aalst op termijn, had je trams die tussen de steden reden. En die dus van Leuven naar Brussel of van... En was dat toen al uniform, de afstand tussen de sporen? Konnen die overal door? Of was dat, maar je zegt een smal straatje, was dat dan een klein trammetje met minder brede sporen?

Dat is een heel goeie vraag. Het is echt een heel goeie vraag. Dus zelfs vandaag nog, als je een tram bestelt, een van de eerste keuzes die je moet maken is, hoe breed zijn jouw sporen? Hier in ons land waren er twee, in het begin zelfs drie breedtes, omdat men wilde aansluiten op Nederland. En daar gebruikten ze een breedte die het niet lang heeft uitgehouden. Maar bij ons is er uiteindelijk gekozen op het normaal spoor, even breed als een trein. Oké, wat is dat? Dat is een meter drieënveertig en een half.

Wauw. Als je nog eens in het station staat, dan weet je... De meter 43,5. Amai, dat lijkt me breed. Ja, dat is tamelijk breed. Ja, toch? Oké. En dat is hetzelfde als een trein? Dat is hetzelfde als een trein, ja. En dan de buurtspoorwegen, maar evengoed de bedrijven in Antwerpen, kwamen op termijn uit bij meterspoor. Exact één meter.

En dat ligt er vandaag nog altijd. Dus in Antwerpen, want ik neem vaak de tram tussen het Waasland en Antwerpen, dat is een meter. Ja, dat is exact een meter breed. Nu ik erover nadenk, treinen rijden links, trams rijden rechts. Trams rijden rechts, ja. Dat die treinen links rijden, wat de Engelsen te danken. Ja, toch hé? Ze hebben het uitgevonden. En wij waren dan de eerste om het over te nemen. Dus als je de trein naar Nederland neemt, dan zie je ze op een bepaald moment in Nederland switchen naar rijden treinen rechts. In Nederland rijden treinen rechts? Ja.

Om het gemakkelijk te maken. Inderdaad. Maar wij blijven links rijden, dat is opvallend. En de tram rijdt rechts. De tram rijdt in het verkeer. De tram komt ook, nee, ja, komt uit de VS, uit Engeland, dan zou je toch verwachten ook links. Of hebben ze zich vrij snel aangepast aan het verkeer van hier, want ja, ze rijden wel tussen de straten en zo. Ja, maar daar raak je toch aan een nadeel van die buurtspoorwegen, dus die buurtspoorwegen moet je je inbeelden.

Soms vroegen mensen mij van, ja, dat het vandaag toch ook nog kunt. Daar ben ik niet zo zeker van. Want waar je vandaag vaak twee sporen naast elkaar hebt en de tram inderdaad rechts rijdt, reden die buurtspoorwegen, zeker buiten de steden, vaak maar op één spoor. En soms liep dat spoor aan de foute kant van de weg. Dus stel, je bent in de jaren 50 met je auto op een steenweg aan het rijden, niet over Brussel, dan kon het zijn dat je, je rijdt rechts van de weg, dat er aan jouw rechterkant tegen 70 km per uur zo'n tram in de foute ligt. Jezus. Ja, ja, ja.

En die moesten dan op een bepaald punt ergens switchen, want als je maar één spoor hebt en er rijdt iemand van A naar B, maar ook iemand van B naar A, dan heb je wel een probleem ergens. Klopt. Dan waren er zij spoortjes waarschijnlijk. Ja, aan de grotere halte zat je inderdaad uitwijkspoor waar die elkaar, dan moesten ze wachten op elkaar en konden ze elkaar kruisen. En was het altijd van dit?

Dat belletje, dat is zo typisch de tram, dat is ondertussen elektronisch geworden, bla bla, maar toch, dat was waarschijnlijk om te zeggen van, we komen eraan, want als je zegt 70 kilometer per uur, alhoewel, als je tegen 70 komt, werkt zo'n belletje ook veel te laat. Nee, geloof me, 70 kilometer per uur, dat doe je met wat we de tweetons, toeter noemen, tweetons, klakson, een luchtklakson. Oeh, zo. Ah ja, dat, ja, ja.

En geloof me, als je het hier zou afspelen, dan denk ik dat mijn drie studio's verder ook... Maar de stadstrams waren wel die belletjes natuurlijk. Ja, klopt. Maar eerder de belletjes. Was het altijd, want dat herinner ik me nog uit mijn verkeersopleiding, mijn excuses, dat de tram altijd voorrang heeft? Is dat altijd zo geweest? Of is dat door heel veel accidenten dat ze gezegd hebben, allee, kom, die heeft een tram voorrang? Dat is een goeie vraag. Dat kan ik niet met zekerheid zeggen. Van zodra er een wegcode was...

Was het wel heel snel zo, dat trams voorhangen. Maar op een bepaald moment was er geen wegcode. Zebrapaden, verkeerslichten, dat zijn dingen die maar na de Eerste Wereldoorlog zijn uitgevonden en als regel zijn ingesteld. En toen bestond de tram al een hele tijd. Ah ja, dus ja, dan hebben ze waarschijnlijk gekeken van ja, de tram rijdt al. Wij gaan ons aanpassen aan het ding dat al rijdt, met de wegcode. Al moet ik zeggen, ik heb hier al een hele tijd een brief voor me liggen. Dus toen de tram is uitgevonden...

Ja, die concurreerden dan met de koetsen op dat moment. Ik had verteld, de koetsen dokkerden en wat is het. En dus die tram, je zegt daar, ja, wat gaat die op de weg doen? Wel, de Antwerpse koetsiersbond heeft begin jaren 1870 daar een brief over geschreven. Als ik hem mag volgen. Ja, tuurlijk, fantastisch. Dan komen we, de titel is De Amerikaanse IJzerenweg. Wacht, ik ga iets instarten, wacht hè.

Ja, oké. Dus die brief van de Antwerpse Coutiersbond...

...is getiteld De Amerikaanse IJzerenweg. Het was overgewaaid uit Amerika. We hadden gezegd Amerika, topland in trams. Het is u bekend dat zedert enige tijd het plan bestaat... ...om in zekere delen der stad... ...een zogenaamde Amerikaanse ijzerenweg te leggen... ...die op rails de straten zou doorkruisen. Men heeft, alleen denkende aan het gemak dat men in die inrichting vindt... ...daarvoor een algemene begoocheling gekoesterd...

Echter zouden bij die inrichting zulke gevaren, zulke nadelen verbonden zijn, dat wij niet kunnen nalaten er enige te doen kennen. De wagens die op deze spoorweg zouden lopen, zouden het monopolium hebben van de openbare weg. Dus je zegt het. Bij alle lossing of lading op de straatkant waar de linie zou liggen, zouden ofwel die werken alle ogenblikken moeten onderbroken worden, ofwel de spoordienst moeten schorsen.