Kasia Uzieblo

Dat wel, maar toch doorgaans, als we dan kijken naar Hannibal Lecter-types of wie dan ook, dan gaat het toch heel vaak over nog andere problemen, zoals sadisme en dergelijke. Dus sadisme aan zich, het genieten van iemand anders pijn te doen, daar genot uit te halen. Ja, dat is iets anders dan psychopatie. Ja, dat is iets anders. Dat is een andere problematiek. Die kan samenkomen, maar niet noodzakelijk. Dus een zenimordenaar is een sadistische psychopaat.

Want dat is iets wat we allemaal wel eens tegenkomen, pornografie. We gaan daar heel eerlijk in zijn. Iedereen heeft dat wel al eens gegoogeld. Is dat een teken aan de wand? Nee, want de meesten doen het daarna niet. Die stellen zo'n gedrag niet. Dus bij ons is dan de vraag van... Wat maakt dat deze persoon dan effectief tot dat gedrag is overgegaan en iemand anders niet? En dat is een heel moeilijke vraag te beantwoorden. Ook wetenschappelijk gezien. Maar stel, je betrapt je puber...

In zijn kamer heeft hij internet en hij surft de meest wansmakelijke porno. Is dat iets of moet je echt gaan kijken of hij die kuikentjes niet plat trapt in de tuin? Snap je? Ik maak er clichés van, maar toch, ik wil het graag begrijpen. Nee, je moet wel attent zijn voor dergelijk gedrag. Eerst en vooral, er ligt nooit één oorzaak. Er is nooit maar één oorzaak dat je kunt aanduiden van dit heeft geleid tot die problematiek. Dus ik vind het dan heel gemakkelijk, zeker als Ted Bundy zijnde, van de oorzaak liet ruiten mij. Iedereen, ja.

Het ligt allemaal aan de pornografiemakers en dergelijke. Maar neemt niet weg dat wij ook als ouders, als omgeving, attent moeten zijn voor dergelijk gedrag. Ook bij kinderen, bij de jeugd. En we maken ons wel zorgen over pornografiegebruik bij kinderen. Omdat we het toch wel merken. Maar dan zitten we misschien zelfs een beetje op een zijspoor. Want dat is dat...

toch wel wat los van psychopatie als dusdanig, dat we ons zorgen maken over de inhoud die ze te zien krijgen, het gemak waar ze het mee te zien krijgen en dat je dat wel al merkt dat dat vertaald wordt in hun eigen seksueel gedrag.

Nee, nee. Ook niet? Nee, maar ik zeg het, dat zijn echt unieke profielen die je niet vaak tegenkomt. En ja, bij Jeffrey Dahmer, want er zijn wat collega's die onderzoeken naar gedaan hebben op basis van dossiergegevens, dus niet noodzaak met een man gesproken hebben. En bij Ted Bundy kwamen ze op heel wat psychopatische kenmerken. Bij Jeffrey Dahmer was er toch al wat meer twijfel. Dus dat er wel wat kenmerken waren, zeker en vast.

Maar die scoorde zeker op het instrument dat wij gebruiken niet zo hoog als een Ted Bundy. Die zat meer zelfs op de grens van...

Nee, ik wil mensen niet als slecht benoemen, maar het zijn wel... Als je echt op dat spectrum zit, aan de hogere kant, dan ga je wel sneller regels en normen overtreden. Dan ga je niet rekening houden met anderen. Dus zelfs als je niet in de criminaliteit belandt, en daar doe ik dan vooral onderzoek naar...

dan merk je dat zij wel schade toebrengen aan hun partners, aan hun kinderen bijvoorbeeld. Niet noodzakelijk door agressief te zijn, dat kan, maar door bijvoorbeeld zelfs geen aandacht te besteden aan hen, door hen te bedriegen en beliegen, dat brengt ook schade toe aan anderen. Tuurlijk, en is dat bewust? Of kan ik zelf ook op dat spectrum zitten, misschien aan de hogere kant misschien, maar besef ik het gewoon niet, omdat ik denk dat dat het normale gedrag is?

Dat kan, dat kan. Ik heb al verschillende profielen gezien, ook in de forensische psychiatrie, waar je dan echt meer de extreme profiel te maken krijgt. De meeste merk ik wel als we dan dat klinisch onderzoek gedaan hebben en gaan terugkoppelen van kijk, je hebt een hoge mate van psychopathie.

In het begin, toen ik dat voor de eerste keer moest doen, had ik schrik om dat te zeggen. Ik dacht echt van, ja, die gaat kwaad worden. Die gaat misschien zelfs agressief worden. Dus dat was helemaal... Juist toen ik afgestudeerd was. Maar dan merkte ik... Ik zei het dan en hij maalde er niet om. Net omdat hij psychopaat is. Ja, misschien. Het raakte hem totaal niet. Hij was helemaal niet verbaasd. Ik kon evengoed gezegd hebben, het sneeuwt vandaag. Het maakte echt niet uit.

Dat is dan weer dat gebrek aan empathie of dat gebrek aan zelfinzicht. Je zelfinzicht, niet nadenken over wat dat dan betekent op lange termijn. Nu, dit gezegd zijnde, als je dat bijvoorbeeld wel doet in een ander kader, bijvoorbeeld deskundige onderzoek, dus dat zijn mensen die nog in proces moeten gaan, die nog...

mogelijk staan voor een veroordeling, dan merk je wel dat ze wel die belangen, dus dan beseffen ze wel van oké, als ik dat label ga krijgen, dat is niet goed. Dat gaat een impact hebben. En dan merk je wel dat ze anders reageren. Dus dat ze onthut zijn en soms kwaad worden als je dan daarmee afkomt. Als je met die mensen werkt, zijn dat slimmerikken?

Niet noodzakelijk. Ook daar zie je... Daar is wel een hele mythe rond. Want allemaal de slimmerikken... We denken, een belekter is briljant en heeft alles goed geregeld. Ja, en dat bedoel ik met wat er in de films en series voorgesteld wordt. Ja, dat verwacht je dan. Maar eigenlijk, vaker zie je toch de mensen met wie wij te maken rijden in de forensische psychiatrie of in de intentie.

En dat intelligentie daar weinig mee te maken heeft. En dat vaker die impulsiviteit en die roekeloosheid de overhand neemt, waardoor ze soms echt domme dingen doen. Moeten we medelijden hebben met een domme psychopat? Medelijden? Wel empathie tonen, want ze kunnen er eigenlijk niet aan doen. Dat leer ik. Het is iets in hun hersenen, het is iets...

Ja, hersenen enerzijds, maar er zijn wel ook meer en meer stuis en dat merken we in de praktijk ook. We hebben daar gewoon te weinig aandacht voor, is de impact van de omgeving, hoe ze zijn opgegroeid. En heel vaak zie je toch wel dat ze in erbarmelijke omstandigheden zijn opgegroeid, met veel geweld, verschillende vormen van geweld.

En dat heeft ook een impact op je hersenontwikkeling. Tuurlijk. Dus eigenlijk hebben ze een verkeerd wereldbeeld ook. Zeker als het op die manier gekomen is. Vaak. En dan gaat het... Empathie moeten wij als professional hebben. Wij moeten kunnen begrijpen waarom zij dat doen. Niet goedkeuren. Want dan denken ze vaak van... Je keurt het gedrag goed. Dat is niet... We stellen de grenzen. Maar we moeten wel begrijpen waar hen drijft. Om hen dan uiteindelijk te helpen. En je merkt dat er toch wel...

Wel wat verandering aan het komen is, ook naar dat perspectief toe, naar dat psychopathisch profiel, dat het toch vaak is van niet kunnen eerder dan niet willen. En dat verandert u wel als professional, van hoe je daar dan mee omgaat, hoe je dan soms ook geduld kunt opwerpen, meer geduld kunt hebben. Dus er is geen pilletje?

Er zijn er die die pistes aan het uitzoeken zijn. Maar nee, er wordt wel soms medicatie gegeven, maar dan gaat het eerder om die impulsiviteit wat meer onder controle te krijgen of agressiviteit. Dus dat is iets helemaal anders. Het kan meer pillen, meer dan zoiets. Ja, verschillende. Afhankelijk van de problematiek dan. Maar dat is niet de eerste piste die je uitgaat in de klinische praktijk. Je gaat ermee aan de slag.

En dan gaat het vooral over hen helpen, hen tools geven, handvaten geven om hun gedrag wat meer onder controle te krijgen en meer binnen de maatschappij te doen passen.