Marijn Jongsma

Maar goed, we zitten nu dus in een scenario... waarin we juist die balans aan het af zijn bouwen. Dus je zou kunnen zeggen, daar zitten we nu helemaal niet in. Maar in een klassieke financiële repressie... is eigenlijk een wereld waarbij spaarders... te weinig rente op hun spaargeld krijgen... omdat centrale banken er alles aan doen... om die rente kunstmatig laag te houden. Dus ze zien bijvoorbeeld de inflatie oplopen... dus eigenlijk zou de rente omhoog moeten...

Maar nee, zeggen ze, we houden die rente dus kunstmatig laag. Want op die manier, die combinatie van wat hogere inflatie... kunstmatig lage rente, zorgt ervoor dat overheden... gewoon geruisloos een beetje die schuld... Het lijkt wel een beetje op het inflatie-scenario... alleen het gaat meer om dat die rente niet heel hoog hoeft te zijn... maar meer dat je de rente moet gewoon lager liggen dan de inflatie. Dus het is subtieler dan het inflatie-scenario.

natuurlijk wel een beetje de inflatie aan. Precies, dus het zit er wel dicht tegenaan. Het is alleen wat meer sneaky, zou ik kunnen zeggen. Het is net even wat subtiel. De higher level inflatie aanwakkering. Precies, dus eigenlijk komt erop neer... dat de reële rente, dus de rente gecorrigeerd voor de inflatie... die moet eigenlijk negatief zijn. Wel grappig, ik kwam een onderzoekje tegen. Tussen 1945 en 1980 was hier dus gemiddeld genomen... sprake van een negatieve reële rente.

Dus het schommelde een beetje natuurlijk. Maar gemiddeld genomen was in dat hele tijdvak... sprake van een negatieve reële rente. Dat is natuurlijk geweldig voor mensen met schulden. Alleen als spaarder zie je je spaargeld afkalven. Misschien merk je het niet helemaal, want je krijgt wel wat rente. Alleen de inflatie ligt nog hoger. Ik heb ook in een van die podcasts... daar werd gezegd dat de Verenigde Staten zo na de Tweede Wereldoorlog... eigenlijk hun schuld, want u was na de WO2 echt heel hoog...

ontwikkelde landen. En dat waren dus onder meer de VS en Engeland... die natuurlijk ook een behoorlijke schuld had omgebouwd door die oorlog. Dus het was een soort noodzaak eigenlijk bijna, kun je zeggen. En de spaarder betaalde de rekening. En de spaarder betaalde de rekening, ja. En het probleem is natuurlijk, je zou kunnen zeggen... als jij spaarder bent, waarom blijf je in die fuik zitten? Dus je woont in een land waar de inflatie... We worden voor de gek gehouden. Ja.

Dus je ziet eigenlijk dat je elk jaar je spaartegoed gewoon minder waard wordt. Omdat die rente beneden de inflatie is. Maar het is natuurlijk heel subtiel. Ja, het is heel subtiel. Waarschijnlijk hebben mensen het niet echt door. Maar het was na de Tweede Wereldoorlog niet zo heel subtiel.

Want toen had je wat ik dan maar de harde variant van de financiële repressie noem. En dat was dat er gewoon kapitaalcontroles waren. Dus je mocht je geld helemaal niet het land uithouden. Nu zou je kunnen zeggen, nou weet je wat, als dat in Nederland zo is... dan ga ik wel naar een ander land met mijn spaargeld. I save, noem maar wat. Dat mogen de mensen thuis nog even opzoeken als ze het al zich niet herinneren. Maar na de Tweede Wereldoorlog was er niet zo'n open kapitaalmarkt zoals we nu hebben...

Wat er zelfs werd ingevoerd was gewoon renteplafonds. Dus de centrale banken zeiden gewoon tegen banken van... jij zorgt ervoor dat je rente op je spaartegoed niet meer dan zoveel procent is. Want als jij meer gaat bieden, dan gaan mensen geld op de bank zetten. En we willen dat ze in staat zijn om eruit te gaan.

Een zwaar gereguleerde economie in feite. Ja, een zwaar gereguleerde economie inderdaad. En vaak gaat het dan dus in combinatie met regulering. En regulering is eigenlijk de zachte optie. En dat is een optie die je nu ook nog steeds veel ziet. Je zegt bijvoorbeeld als centrale bank of als toezichthouder... tegen banken, verzekeraars, pensioenfondsen... van ja, wij vinden dat jullie een heel voorzichtig beleid moeten voeren. Want anders worden de risico's te groot. Dus wij willen dat jullie een bepaald...

het bedrag van jullie reserves aanhouden in staatsobligaties. Want die zijn het meest veilig. Of andersom, maar dat gebeurde bijvoorbeeld na de Tweede Wereldoorlog. Dus het is eigenlijk gedwongen afname van staatsobligaties? Eigenlijk ja, precies. Eigenlijk is het gedwongen afname. En na de Tweede Wereldoorlog werkte het ook nog omgekeerd. Toen waren er bijvoorbeeld hele hoge belastingen op aandelletransacties. Dus het werd onmoedigd als belegger om in die aandelen te gaan zitten. En het werd aangemoedigd om in die staatsobligaties te gaan zitten.

Dus je zit als spaarder gevangen op je thuismarkt. En we gaan gewoon zeggen, we stellen renteplafonds in. Je krijgt gewoon niet meer. Pech gehad. Doe het voor je land. Maar dat kan ik me eigenlijk niet meer voorstellen in de huidige economie. Dat is eigenlijk niet voor te stellen. Dus inderdaad zou je kunnen zeggen dat de mogelijkheden voor financiële repressie...

Harde financiële repressies zijn in een geglobaliseerde wereld... gewoon kleiner geworden. En daarom moet je dus meer richting die subtielere variant... waarbij je bijvoorbeeld als toezichthouder gaat zeggen... we gaan toch wat meer banken verleiden... om meer in die staatsobligaties te gaan zitten. Of we gaan bijvoorbeeld onder het mom van veiligheid... financiële stabiliteit gaan we zeggen... dat überhaupt de bankenbuffers omhoog moeten. Dat is ook een variant dat je zegt... jullie hebben veel te weinig vermogen, houdt u aan. Dat moet meer worden. En van dat deel dat meer wordt...

ook een groot deel in staatsobligaties. Dat zijn gewoon de bekende trucs om de vraag naar staatsobligaties aan te pakken. En een andere vorm, ik sprak van de week met Carl Tenenbaum van Northern Trust, en die zei, ja, een andere vorm is dat je zoveel mogelijk probeert om overheidsuitgaven door andere partijen te laten doen. Dat is niet zozeer repressie, maar wel een vorm om je staat te ontlasten.

Dit klinkt als een hele slimme manier... maar hoe ga je andere overheidsuitgaven laten? Je gaat bijvoorbeeld voor bruggen, wegen, allerlei infrastructuur... ga je gewoon zeggen tegen pensioenfondsen... moet u hier niet wat meer inzitten? Een deel van de opbrengst gaat dan naar jullie... en dan heb je de mooie, lange, constante inkomstenstroom...

Met een tolheffing of zo voor de brug. Of gewoon een deel van de elektriciteitsopbrengst... als het gaat om infrastructuur in netwerk, ik noem maar wat. En je ziet natuurlijk heel veel in de politiek die discussie vooral. Van ja, we hebben toch zoveel geld in de pensioenfondsen zitten. Kunnen die niet wat meer aangewend worden om onze structuur te versterken? Ja, dat is wel de pot met goud waar iedereen naar zit te loeren.

Wel ons geld, hè? En het leuke is dat de politieke discussie... de keuzes binnen het overheidsbudget, die vallen dan ineens weg. Want je zegt gewoon, dit is toch hartstikke leuk voor de pensioenfondsen? En dan een laatste optie, en dat is natuurlijk typisch buitenlands. Typisch Amerikaans, sorry. Laat niet je eigen spaarders maar het buitenland betalen.

Ik hoor een Trumpiaanse redenering aankomen nu. Dit is super Trumpiaans. We hebben dat stuk gehad, ik weet niet of je het nog kunt herinneren, Anna... dat heette nogal saaig... A User's Guide to Restructuring the Global Trading System. Maar we noemen het...

Het lijkt best wel te zijn. Die Stefan Maron zei even heel kort... Die nu in de fatboard zit trouwens. Het is een super invloedrijk figuur. Geworden. Want het was eigenlijk een nobody. Ja, maar hij is helemaal opgeklommen in die Trumpiaanse gelederen. En hij zegt eigenlijk... de Verenigde Staten zorgen voor de wereldmunt dollar. En we krijgen er helemaal niks voor betaald. Sterker nog, omdat er zoveel vraag is naar de dollar... wordt die dollar eigenlijk te veel waard.

En dat is heel slecht voor de industrie. Dus, zegt hij, de oplossing is... laten we samen die dollar met gecoördineerde verkoop... met onze bondgenoten, tussen aanhalingstekens... heel vrijwillig klinkt het niet, die dollar naar beneden krijgen. Maar nu krijg je dus alweer het probleem... als die dollar naar beneden gaat, dan denken mensen... wacht eventjes, ik zit aan Amerikaanse staatsobligaties... die worden gewoon minder waard, want die dollar wordt minder waard. Dus, ik ga een hogere renteeis. Nou, daar heeft hij dus met een lange omweg een oplossing voor bedacht...

is, we laten gewoon onze schuldeisers, hun treasuries, hun Amerikaanse staatse obligaties, met bijvoorbeeld een looptijd van tien jaar, weet ik wat, laten we omruilen voor stukken met een looptijd van, weet ik veel, vijftig jaar, honderd jaar. Tegen nul procent. Nou.