Marijn Jongsma

waarin we een aantal vragen van luisteraars gaan beantwoorden. Mooi bruggetje, Marijn. Totaal geïmproviseerd, maar ineens doen we die brug op uit de mist. En dan belopen we hem ook, toch? Zo simpel. Ja, daar ga je overheen. Lichtbril op en oversteken.

Onze trouwe luisteraar Chris Holtzlag, van wie we onlangs ook een vraag over Argentinië hebben behandeld, die vroeg zich een aantal dingen af na aanleiding van de herhaalaflevering over staatsschulden van 3 januari. Hij vraagt onder meer als het Rijk bepaalt in welke munt enheid belasting betaald moet worden en geld kan scheppen, waarom moet het dan nog lenen? Waarom verkoopt de thesaurie, die van Financiën maar even kort gezegd,

kan het ook geld uitgeven zonder te lenen. En hoe werkt monetaire financiering? Daar hebben we hem. Dat sluit dus heel mooi aan op het vorige onderwerp. Zoals gezegd, het traditionele monetaire beleid bepaalt een korte rente. En als beleggers niet meer vertrouwen dat de centrale bank... heel erg sterk stuurt op inflatie, dan gaan ze een hogere, lange rente eisen. Want inflatie betekent gewoon dat hun obligaties minder waard worden.

Hoge rente is natuurlijk altijd vervelend voor de schatkist, want het betekent gewoon dat de staat, de Amerikaanse staat in dit geval, meer aan rente moet betalen. En als Trump dan de baas wordt, kan hij natuurlijk zeggen tegen de nieuwe voorzitter, nou weet je wat, je koopt gewoon die obligaties op, en als je de obligaties opkoopt, dan is er extra vraag in de markt vanuit de centrale.

En dat daalt de rente. En dit is eigenlijk wel een beetje hoe monetaire financiering werkt. Een beetje op een indirecte vorm. Maar toch, de overheid kan meer uitgeven. Kan het straffeloos doen. Omdat de Fed het gewoon opkoopt, die schuld. En dat doet ze gewoon met een druk op de knop. Want dat is mooi als je centrale bankier bent.

Je kunt gewoon geld creëren. Je koopt iets. Niet omdat je het geld hebt opgespaard. Jarenlang. Bloed, zweet en tranen. Nee hoor. Je drukt gewoon op een knop. En dan zijn ineens miljarden dollars. Die creëer je uit het niets. En die gebruik je gewoon obligaties. En daarom moeten politici wegblijven.

Dat is precies waarom politici weg moeten blijven van die knop. Vorige week hadden we het natuurlijk over de Duitse hyperinflatie. Dat was letterlijk de geldpers laten dragen. Dit werkt dus wat indirecter. Maar toch, het komt uiteindelijk toch een beetje op hetzelfde neer. En een land kan dan inderdaad feitelijk geld uitgeven zonder te lenen. In theorie moet dan de centrale bank weer worden terugbetaald. Laten we niet te veel daarop ingaan. Maar dat hoeft helemaal niet. Want dan geef je gewoon weer nieuwe schuld. Het wordt ook weer opgekocht. Dus dan kun je eindeloos doorgaan. Nou, wanneer kun je dit doen?

Als je een eigen munt hebt en een eigen centrale bank. Dus Nederland afzonderlijk zou het niet kunnen. De eurozone als geheel wel. De Verenigde Staten zeker ook. En er is zelfs een stroming die ervoor pleit... om de centrale bank geheel ten dienste te stellen... van de overheidsuitgaven in plaats van onafhankelijk te zijn.

Even een korte vraag tussendoor. De quantitative QE. Dat is toch wat we toen hebben gedaan? Toen zijn we ook al die staatsobligaties gaan opkopen. Dat klopt, maar toen was de verdediging van Centrale Bank... wat is ook in Europa op grote schaal gebeurd... er dreigt deflatie. Deflatie kan heel schadelijk zijn voor de economie, om allerlei redenen.

En dat kunnen we voorkomen door de economie aan te jagen. En hoe doen we dat? Door niet alleen de korte rente heel laag te houden... maar ook die langere rente door op grote schaal obligaties. Maar toen past het in het monetaire beleid. Nu zitten we in een situatie van inflatie. Nee, tuurlijk. Maar ik bedoel, dit is niet een soort exotisch idee. Dit is wel toegepast in het verleden. Zeker. Het is niet altijd een instrument van de duivel... in centrale bankiers' ogen. Het kan ook goed zijn...

De plaatsknop had het ook gezegd trouwens. Dus de ervaringen zijn niet helemaal hoogjauwzend. Nederland was altijd al wat gereserveerd op dit vlak. Duitsland helemaal. Andere landen waren daar wat enthousiaster over. Uiteindelijk zijn het toch besluiten die je dan met z'n allen neemt. Ja. Nou ja. Maar goed. Ik haal je helemaal uit je verhaal. Dat maakt niet uit. Goede interventie natuurlijk.

Ja, waar we het net over hadden is dat centrale banken... gewoon eigenlijk ten dienste stellen van de overheid. Dat wordt ook wel de modern monetary theory genoemd. Je kunt afvragen hoe modern het is, want het is van alle tijden. Maar goed, we hebben er overigens een eerdere aflevering aan te besteden. We krijgen echt een soort archief. We reden het naar onszelf uit. Het is eigenlijk wel hopeloos ijdel, maar we doen het graag. Lichtbril op en naar jezelf verwijzen. 20 september. Ik ga er ook een kopen. Ik heb het echt nodig, merk ik.

Nou ja, die aanhangers van die MMT, kort gezegd, die zeggen... ja, weet je, waar we het geld vandaan halen is totaal irrelevant. We maken het zelf. Zoals Stephanie Kelton zei, het is een van de grote roegangers van deze beweging... Uncle Sam does not run out of money. De echte grens is gewoon de reële economie. Als de mensen opraken, dus aanhangers tekenen, spullen opraken... ja, dan moet je rustig aan gaan doen, want dan krijg je inflatie. En dan zou je bijvoorbeeld, om even terug te komen op...

de vraag van onze luisteraar, dan zou je dus wel de belasting kunnen verhogen. Niet omdat je dat geld nodig hebt om je uitgaaf te financieren... want geld maak je gewoon immers, maar puur om de economie af te remmen. De Rabobank heeft er ooit een zeer kritisch commentaar over geschreven... en die zei, de aanhangers hebben weinig aandacht voor het gevaar...

te ver doorgaat. De geschiedenis leert... dat overheden regelmatig doorschieten... in het gebruik van de geldpers met oplopende inflatie. En misschien zelfs wel hyperinflatie tot gevolg. Je voelt ook wel aankomen... als inflatiebestrijding een politiek besluit gaat worden. Dus als je als politicus moet zeggen... nu gaan we de belasting verhogen. Belasting verhogen, ik wou net zeggen... daar maak je je natuurlijk super impopulair mee. En dat is het mooie van een centrale bank eigenlijk. Die kan impopulaire besluiten nemen... en daar niet op worden afgerekend. Tenzij...

je een president hebt die het zat is. Maar er is dus een hele goede reden dat je niet als centrale bank... de verkiezingen hoeft te winnen, zullen we maar zeggen. Dus, Chris, het kan en het gebeurt. Het is niet zonder gevaar. En ik sprak deze week Dalib Singh. Dat is de hoofdeconom van PGM Fixed Income. Daar komt nog een interview mee in het FD. Dus nu verwijs ik even vooruit. Vooruit naar je archief. Het komstige archief. En die zei daar het volgende over.

Ja, en dat laatste is eigenlijk heel interessant wat hij zegt. Hij zegt dat je kunt eigenlijk heel lang zeebellen blazen... en tegen de tijd dat die zeebel opeens pad... ja, dan is er weer een ander president aan het roer. En die mag de rotzooi weer opruimen. Ja, en die gaat daar ook niet hele erge hervormingen... waarschijnlijk voor willen doorvoeren. Dus dan blijf je een beetje aanmodderen waarschijnlijk.

En er kwam ook nog een andere leuke vraag binnen over staatsobligaties... van Luc Ottens. Hij zegt de afgelopen tijd dat hij verdiept in obligaties... en ontdekte dat Amerikaanse burgers staatsobligaties... rechtstreeks bij de overheid kunnen kopen via treasurydirect.gov.

Ja, ik denk, probeer even mijn Noord-Hollandse accent te vermijden... maar dan schiet je meteen toch weer in de lach. En dat riep bij hem de vraag op waarom dat in Nederland niet kan. En hij zegt, ja, is het bij ons inderdaad zo... dat het altijd moet via de secundaire markt, via een broker. Je zou toch kunnen zeggen dat meer aanbod... hij bedoelt denk ik meer vraag naar staatsobligaties... voor de staat alleen maar beter is... zeker als het je eigen staatsburger zijn.

Ik vond het een hele leuke vraag. Zeker, ja. Even een duik in het verleden. Overheden hebben in het verleden vaak een enorm beroep gedaan op patriotisme. Dus door het groot publiek op te roepen. Bijvoorbeeld om war bonds te kopen om zo oorlogsinspanningen te financieren. Pearl Harbor. What do they ask of us, the heroes we mourn? What do they ask of us, our marching sons across the seas? To stand shoulder to shoulder with them.