Marijn Jongsma

Zo is het. En het laatste punt waarom je het als rechts zou kunnen beschouwen... dat is een beetje een open deur. Het geloof in marktwerking natuurlijk. Waar eigenlijk geen overheid tegenop kan, zou je kunnen zeggen. Maar goed, daar hebben we net al uitgekomen. Ja, precies. En dat is ook weer eigenlijk het gekke aan Trump. Die wordt als rechts schien, maar eigenlijk is dat misschien niet zo...

Nou, hij was heel anti-imperialistisch. Nou wil ik niet zeggen dat rechts automatisch imperialistisch is... maar goed, links is vaak toch wel heel erg vocaal daartegen geweest. Hij was zeer kritisch over de East India Company, de Britse VOC, zeg maar. Hij vond kolonie ook veel te duur voor het Britse Rijk. Hij zei, ik kap ermee. Hij zag ook de allijngang van de Verenigde Staten als meest waarschijnlijk. Nou, dat gebeurde eigenlijk ook toen zijn boek uitkwam...

Grappig is dat zijn argumenten daarvoor niet heel ideologisch waren. Zo van recht op zelfbeschikking, dat soort dingen. Maar meer praktisch economisch. Wat kost het ons en wat levert het ons op? Dat is dan weer eigenlijk een beetje wat killer economisch. Eigenlijk wat rechtser.

Daar is weer die verwarring. En wat dan het volgende punt... Dat smitprobleem. Daar zijn we weer. Die Duitsers toch een punt. Dus ik begrijp ook wel waarom dat smitprobleem wordt genoemd. Een ander punt wat je als link zou kunnen zien... en dat was ook in die tijd behoorlijk revolutionair...

Hij zag dus een hogere levensstandaard voor werknemers... als onlosmakelijk verbonden met het succes van een land. Dus niet de voorraden goud of zilver voor de elite... wat die mercantilisten nastreefden, maar echt de gewone man. En hij zei daar als... Nou, gaan we de smits zelf citeren, Anna. Dat hebben we nog niet gedaan, volgens mij. Dus ik zal het gewoon met een Nederlands accent doen...

En niet met schots, want dan wordt het te flauw. Hij zei... Nou, dat is toch mooi. Maar dat gaat eigenlijk dan weer een beetje tegen... die welvaartsverschillen die je als een soort van gegeven ziet...

Ja, dat klopt inderdaad. En dat maakt het ook zo lastig. Weer verwarring. Ja, dat is weer verwarring inderdaad. En grappig genoeg was Smith om deze reden dus ook heel enthousiast... over Nederland in die tijd, omdat daar de lonen heel hoog waren. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Spanje en Portugal... wat daarvoor toen de grote koloniale machten waren... en waar de inkomensverdeling veel scheven was.

En Milanovic zei, ja, dit klinkt misschien logisch... dat je nastreeft dat de arbeidersklasse het goed heeft... maar het was in die tijd helemaal niet zo vanzelfsprekend. En zes jaar voor The Wealth of Nations... schreef de Britse auteur Arthur Young...

Ja, dat zou je wel kunnen zeggen, ja. Alhoewel je misschien ook nog wel zou kunnen beweren... dat vanuit het idee dat mensen ook een zekere moraal hebben... dat je ook als werkgever zou willen eigenlijk... dat je aardig gevonden wordt door je werknemers... en dat die dus goed moeten verdienen. Dat zou kunnen.

Nou ja, we hadden het net al eventjes over wat jij zei... over die kritisch op de rijken. In The World of Nations is hij ook heel kritisch op de rijken. Dus eigenlijk linkser dan in zijn eerste boek. Namelijk over hoe komen de rijken hun geld... en hoe ze dat gebruiken om nog rijker te worden. En hij zegt, die hoge inkomens zijn vaak het gevoel van samenspanning. Monopoliforming, lobby.

En hij heeft ook gezegd, en dat heeft hij misschien zelf al geobserveerd... in zijn geboorteplaats als kind al... waar hij langs de havens liep met schepen en zo. En hij signaleerde toen al, als handelaren samenkomen... het eerste wat ze doen is misschien eerst even over het weer hebben... en daarna gaan ze kijken van hoe kunnen we de prijzen samen hoog houden. Hoe kunnen we samen spannen? Of hoe kunnen we de lonen verlagen? Dat zei hij er ook nog bij.

Dus marktfalen eigenlijk ontstaat daar. Je zou kunnen zeggen dat Anna Smith de eerste was die marktfalen blootlegde. En zegt van ja jongens, we moeten erop letten dat markten blijven functioneren... om het algemeen belang te waarborgen. En alleen dan werkt dat eigenbelang. Dus het eigenbelang moet gelijk opgaan met het algemeen belang.

En zodra dat niet het geval is, dan heb je dus marktfalen. Dus dat hele idee dat Ernst Smith wordt gelijkgesteld aan dat laissez-faire... van laat alles gang gaan, je hoeft ons overheid nergens mee te bemoeien... dat is absoluut niet Ernst Smith. En waarschijnlijk was hij nu voor een hele stevige antitrustwetgeving geweest. Een hele stevige kartelwaakhond. En in die tijd was dat er helemaal niet. Sterker nog, de overheid gaf bepaalde beroepen zelfs monopolies. Gilden en zo, die kregen dan het alleenrecht om iets te maken. En daar was hij dus enorm op tegen.

Dus ja, is dat links, is dat rechts? Het is in ieder geval heel erg pro-market en niet zozeer pro-business. Wat natuurlijk een belangrijk onderscheid is. Mooi zeg je dat weer. Maar goed, de les van Adam Smith, wat neem jij mee? De les van Adam Smith is volgens mij dat je niet simpel moet redeneren... van markt is goed of overheid is goed en het andere is slecht. Volgens mij moet je erkennen dat de maatschappij heel ingewikkeld in elkaar zit... dat er allerlei grijze gebieden zijn...

En dat je dus bij elk probleem goed moet nadenken... wat werkt nou het beste, de markt of de overheid? En dat je moet erkennen dat in bepaalde situaties... de markt zo slecht functioneert dat je als overheid moet ingrijpen. Ja, precies. Dat eigenlijk dat tweeledige van Adam Smith... dat is nou eenmaal ook hoe de samenleving in elkaar zit. Ja, precies. En er wordt eigenlijk onrecht gedaan aan de complexiteit van zijn theorieën... door het voor het ene of voor het andere politieke doel te gebruiken.

En je moet dus voldoen aan die regels dan, van het 28e regime... en niet noodzakelijkerwijs ook aan de regels van het land... waar je gevestigd bent, zeg maar. Nou ja, dus op de vlakken waar het is afgesproken... voor dus dat 28e regime. Dus dat vervangt niet alle wetgeving natuurlijk. Nee, je mag niet met 180 naar je kantoor rijden.

Dan wordt het een soort paard van Troy eigenlijk. Je zegt van, nou ja, het lukt niet om nationaal regels te versoepelen... maar mensen kunnen kiezen voor het Europese regime. Dat is misschien wel veel soepeler. En dan ondermijnen we via een omweg onze eigen bescherming. Dat is dan de angst, zeg maar. Nou ja, en dan kun je bijvoorbeeld... In Europa zijn er natuurlijk verschillen in hoe dingen geregeld zijn op arbeidsrecht. En landen waar misschien bepaalde rechten veel harder zijn bevochten...

Ik heb wel eens begrepen van iemand in de centrale bankkringen dat het vooral binnen Europa de ministers van justitie zijn die er helemaal geen zin hebben om dit soort dingen door te voeren. Omdat ze zoiets hebben van ja, wat kopen wij ervoor en wij vinden ons eigen systeem het beste. Dat het heel erg wordt gepusht door ministers van Financiën en Economische Zaken die zoiets hebben van ja, dat vieze mensenrecht, daar kan toch ook wel wat in veranderen.

Dus als je geen compromissen sluit... dan leidt het eigenlijk tot een minim resultaat, zou ik kunnen zeggen.

Een beetje het probleem van de EU, zou ik kunnen zeggen. Wat je net zei, stel Duitsland zou niet meedoen... dat betekent dus dat Duitse ondernemingen... dan niet kunnen profiteren van het 28e regime. Maar het betekent dus dat je ook, als je als Nederlandse onderneming... kiest voor het 28e regime, dat je daar in Duitsland dus niks aan hebt. Nee, dat je daar alsnog dus weer je Duitse vennootschap moet oprichten. En dus misschien wel denkt, nou laat maar zitten... en dus die onderneming minder hard groeit... en we dus minder economisch groei hebben.