Toef Jaeger

En de zon schijnt in de zomer, dan kan het er nog best behagelijk zijn. Want ik ken Groenland als een hele grote witte vlek op de wereldkaart eigenlijk. Hoe groot is het eiland nou? En hoeveel daarvan is ijs? Ja, 80 tot 85 procent is ijskap. En je hebt naartoe alleen het dorp, heb je dus echt langs de randen alleen. En als je naar een ander dorp, dan moet het per vliegtuig of per boot, want je kan dus niet over land.

Hij had het natuurlijk heel erg over de Inuit-cultuur. Ik had ze maar gezegd, we zijn niet Amerikaans, we zijn niet Deens, we zijn Inuit. En het leuke is, je hebt een paar toeristenwinkeltjes. En daar heb je de Tupiak-figuren. En dat komt ook uit die Tule-cultuur, want over die strijd gesproken. Je wilde niet de verantwoordelijkheid hebben dat je iemand vermoordde. Want iemand had echt een heel duidelijke functie in een dorp. Dus dan maakte je zo'n figuurtje met wat mos en schaarse hout. Als je iemand haatte, bedoel je? Ja, als je iemand haatte. Ja, boek.

Ja, sorry. Als je dat figuurtje had gemaakt, dan was het een soort, hoe monsterlijker en hoe erger dat eruit zag, hoe meer kans van slagen je had. En als die tegenstander dus dood neerviel, was het niet jouw schuld, maar van dat monstertje. Oh, dat is een beetje een voodoo-achtig. Een beetje voodoo-achtig. Maar het is dus grappig, want toen die Europese kolonisten kwamen, die vonden het allemaal zo schitterend. Die zagen niet dat hier een monstertje zat, maar die dachten, oh, kunst.

Dus ze zijn het allemaal gaan maken voor kunst, voor de markt, ook in Europa. Die toeristenwinkels in Noek, die hebben dus nu al die vroege figuren van die Thule-cultuur. Heb jij ook er een gekocht om iemand te verwensen? Nee, het was echt hartstikke duur. Maar dat is trouwens wel interessant, omdat er zijn dus in Inuit...

Ja, zeker. Het grappige is, als ik kort mag aanvullen met Hans Egede, die wilde echt heel graag die taal ook leren. Dat is die missionaris. Ja, dat is die missionaris. Uit de 18e eeuw. Maar dat lukte hem helemaal niet, maar zijn zoon lukte het wel. En hij heeft ook het eerste woordenboek, Deens Groenlands, of ja, Kalali Soet moeten we natuurlijk eigenlijk zeggen, maar Deens Groenlands. Het komt van de zoon van deze missionaris.

Maar tijdens de Tweede Wereldoorlog was dat dus onmogelijk. Dus in Groenland waren ze gewoon hartstikke aan het verhongeren. En de Amerikanen hebben daar dus ook voedsel gebracht. En ondertussen natuurlijk ook van het militairoogpunt daar... Ze waren als dood voor de Duitsers, dat die daar ook zouden komen. Het ligt natuurlijk gewoon hartstikke handig, Groenland, nog steeds. En de Duitsers zijn daar niet geraakt? Nee, maar dat paste in een patroon wat...

De Denen zijn eigenlijk nooit meer teruggekomen. De IJslanders hebben het ook veel handiger aangepakt. Ze hebben gewoon een briefje gestuurd naar Denemarken. We zijn vanaf nu af aan onafhankelijk. Ze hebben die Groenlanders nagelaten. Of het briefje is nooit aangekomen. Het briefje is aangekomen. Het is een enorme plakket met wat erop stond. Maar ik geloof dat ze in 1942 gewoon het Denense parlement een brief hebben gestuurd met vanaf nu af aan zijn we onafhankelijk en horen we niet meer bij Denemarken.

Ja, maar ze werden wel, het was geen, vanaf 1953 zeg maar, was het geen kolonie meer officieel. Maar de Denen hadden toch wel zeggenschap over huisvesting, zorg, onderwijs, defensie. Over defensie hebben ze trouwens nog steeds en over buitenlandbeleid ook nog steeds hebben ze zeggenschap. Maar de verhoudingen gingen iets anders en in de jaren zeventig ging het eigenlijk het hardst met de zelfbewustwording.

Hoe dat is gegaan, hoe ze zich aan die kolonie hebben ontworsteld en hoe het ze sindsdien vergaat. En jij hebt daar ook muziek voor meegenomen. Ja, van de rockband Sumé. Dat is de eerste rockband die echt in het Groenland zong. En die hebben in de jaren 70 een enorme bewustwording van de Inuit en de Deense overheersing teweeggebracht in Groenland. Die veel te zware kerstboom in je eentje tillen.

Dit klinkt wel goed, Toef. Hebben zij een grote fanbase op Groenland? Ja, dat hebben ze nog steeds. Er liggen daar cd's en platen en zo zijn er van ze. En vooral, ze zijn enorm trots. Maar ze hadden ook heel veel internationaal bereik in de jaren zeventig. Want zeg nog een keer haar naam, Soumy. Soumy.

En ze studeerden allemaal in Kopenhagen, want ze kwamen uit allemaal verschillende delen van Groenland en ze leerden elkaar in Kopenhagen dus eigenlijk kennen en kwamen daar met liederen, zoals dit lied ook, dat gaat dan over altijd een kolonie en altijd onderdrukt worden, daar gaat ontzettend veel van, ze waren ontzettend politiek.

Maar altijd in de Inuit taal, zien ze dus. Ja, en ze organiseerden ook vaak demonstraties eromheen, maar ze traden ook gewoon op in cafés. Als je in Groenland wilde studeren of je wilde iets meer worden dan alleen visser of weet ik veel waar werken, maar je wilde echt bijvoorbeeld de verpleging in of onderwijzer worden, weet ik veel.

van wij willen ons daaraan ontworstelen. Wij willen zelfstandiger worden. Ja, want ze waren dus ook... Er is een ontzettend gave documentaire over deze band. The Sound of Revolution. En dan zie je dus nog steeds Groenlanders nu... die gaan huilen spontaan bij die muziek nog steeds. Als ze eraan terugdenken van... we waren in Kopenhagen aan het studeren... en opeens wordt er in het Groenland tegen me gezongen. Het was voor het eerst dat dus die taal buiten Groenland... ook opeens te horen was. Ja.

Het is een soort nationaal ontwaken eigenlijk. Het is een nationaal ontwaken. En er is ook een premier Kleist, heet hij geloof ik. Die werd rond de eeuwwisseling premier in Groenland. En die zegt ook dat zijn bewustwording eigenlijk door die groep is gevormd. Ja, en het heeft dus ook effect gehad. Want in 1979 hebben ze, toen die band al aan zijn derde LP toe was...

hebben ze zelf bestuur gekregen. Dus die Denen gaven ook wel toe. Ja, zeker. De Denen gaven af en toe steeds een beetje toe. Toen ik in Groenland was, zei iemand van ja, altijd als we zeiden van we willen meer, dan schoven ze een millimeter op van oh, dan hebben we die lastige Groenlanders weer die zo ontzettend ondankbaar zijn.

Komt denk ik ook wel een beetje omdat, tenminste als je nu vraagt naar verklaringen waarom er nog zo'n cent voor alcoholgebruikers en waarom het zelfmoord gehaald is. Dan kom je toch vaak bij mensen die dan zeggen dat vanaf de jaren 50 die kinderen heel vaak naar Denemarken werden weggehaald bij hun ouders. Om in Denemarken opgevoed te worden, om beschaving tussen enkele aanstekers.

En dan kwamen ze terug en spraken ze hun eigen taal niet meer, dus spraken Deens. Dus ze waren ook echt ontworteld van hun eigen familie. En ook tot en met ver in de jaren 70 waren er dorpen waar dan de Inuit werkten.

een spiraaltje kregen om zich niet te kunnen voortplanten. Ja, zonder dat ze dat wisten. Ja, precies. En dat was ook nog zo rond die tijd. Ja, deze maand heeft toevallig Denemarken voor het eerst ook, het had al aangegeven, we zijn daar schuldig aan, ze hadden even heel kort die spiraalkwestie, waar de tieners, die waren daar zonder dat ze het wisten, en de ouders werden ook niet geïnformeerd, kregen gewoon een spiraaltje ingebracht. En dat was wanneer? Dat was vanaf de jaren, begonnen ze met de jaren 60, tot en met 91 is dat gebeurd. Oh, oké.

Ja, en dat is dus ook natuurlijk een directe aanval op een volk. Dat ze zich niet kunnen voortplanten. In Groenland zeggen ze ook, we hadden eigenlijk net als IJsland... gewoon een voltallig bevolking kunnen hebben, onszelf kunnen redden. Maar we zijn daardoor minder grote bevolking gehad hierdoor. En ze hebben nu een tegemoetkoming van 300.000 Deense kronen. Dat is ongeveer 40.000 euro per vrouw. Dat is nu deze maand bekend geworden, dat Denemarken...

toekent dat ze fout zijn geweest. Het is een absurde gedachte natuurlijk. 4500 vrouwen kunnen dus een claim nu krijgen van 40.000 euro omgerekend. Symbolisch is dat ook een hele belangrijke... Ik bedoel, dat geld is ook welkom natuurlijk, maar symbolisch... Het is symbolisch, dat is het belangrijke. Bij de nieuwjaarstoespraak vorig jaar bij de vorige premier, Moed de Egede, die zei van het is gewoon een vorm van genocide geweest dat hier is gepleegd. Absoluut, en dan dus tot in de jaren negentig. Ja.

Trend

Appearances