Wietse Hage

Dus hij calibreert om dat te doen 50.000 keer per seconde. Nee, 20.000 keer per seconde. Ik moet het niet overdrijven. 20.000 keer per seconde. Jammer dat het maar 20 is. En dan op atomeerniveau begrijpt dat ding waar ze zijn ten opzichte van elkaar. En dan ontstaat er dus een snelheid ermee. Hij beweegt de hele tijd. Dan staat hij heel even stil.

En die beweging elke keer is vier keer... die acceleratie is vier keer sneller... dan een straaljager van een vliegdekschip opstijgt. 20G. En dat eventjes stilstaan... is dan het moment waarop het licht mag binnenkomen. En dan gaat hij weer door met diezelfde 20G. Nou, dit allemaal... en al die uitvindingen die ervoor nodig zijn... Ik wou zeggen, want dit is echt een boeket... een ensemble aan sub-uitvindingen... om dit hele orkest te laten spelen...

Ja, en zo wezenlijk ook uiteindelijk voor ons allemaal. Want ik was bij TSMC deze zomer en daar hebben ze dan zo'n soort van propaganda museum bijgemaakt om uit te leggen hoe belangrijk chips wel niet zijn. En in dat museum liet ze dus beelden zien hoe videospelletjes er in 1997 nog uitzagen met de chips van toen. Toen er gewoon nog minder miniaturisation was, zoals jij nu zo mooi beschrijft.

En de gevolgen voor ons allemaal zijn gewoon heel tastbaar. Namelijk spelletjes die eruit zien met pixels. Ik weet niet, ik vond het toen heel vet uitzien. Allemaal op mijn voedselkaart. Het was steeds een coole aesthetic, maar ik voel je. Ja, oké. Maar in ieder geval, ik vond dat toen fotorealistisch eruit zien. En nu denk ik dat niet meer door de vooruitgang. Ik vond het ook normaal om twee minuten te moeten wachten voordat een liedje was gedownload. En nu verwacht ik dat het instantly speelt. Hetzelfde met video natuurlijk. En...

We begrijpen denk ik... we staan er onvoldoende bij stil... dat dat allemaal is door chips enerzijds... en dan tegelijkertijd... de soort van minirisation. Mini... Ik neem expres het Engels... zodat ik dit niet hoef te doen wat je nu doet. Kleiner worden van schakelaartjes...

Ja, en je kan het niet los... het feit dat wij deze machine hebben... kun je niet loszien van de hele keten die ervoor nodig is... om die machine te maken. En dat is ook als je met de PR-mensen van ASML praat... het enige ding wat ze de hele tijd benadrukken is...

Begrijp nou dat wij hebben dit ding, wij hebben dit als enige in Nederland, dit is allemaal waar. Maar begrijp nou de afhankelijkheden die wij weer hebben om deze machine te kunnen maken. Want eigenlijk, en dit is mijn interpretatie, eigenlijk krijgt Nederland best wel veel van de nadelen van het hebben van deze unieke machine op ons bordje.

versus onze internationale partners. Dus even terug... Ja, leg eens uit als je wil. Wat zijn de aandelen dan? Om een ASML-machine te maken... moet je 100 tot 200... 100 tot 200 soort van unieke onderdelen nodig... die allemaal door externe bedrijven gemaakt worden... om die machine te laten maken. Dat zijn dus onderdelen die alleen die bedrijven kunnen maken. Je houdt het niet voor mogelijk, maar er zitten dus...

Dingen in die EUV-machine... die gewoon zo specialistisch zijn... dat er maar ergens op de wereld één bedrijf is... die dan helemaal dat doorgeïtereerd heeft... om die specifieke stroombron die nodig is... voor die specifieke laser te maken...

En zonder die machines, die individuele onderdelen van de machines, werkt die EUV-machine niet. En Nederland is de plek waar alles bij elkaar komt. In Veldhoven zetten we al die dingetjes bij elkaar. En dat ziet eruit als dan een chokepoint.

Maar eigenlijk liggen die chokepoints al heel eerder op die hele rit. En wij krijgen nu de diplomatieke last van China die bijvoorbeeld boos op ons wordt. Omdat wij geen EUV-machines willen leveren aan China. En al helemaal geen H&E-machines willen leveren aan China. En misschien zelfs ook wel andere beperkingen willen insterten. Omdat we ons zorgen maken over wat zij allemaal met die AI-chips gaan doen in wapens en robots.

En wij krijgen daar als het ware, we get the blame. Omdat wij ons zorgen maken over onze veiligheid. Maar eigenlijk onze internationale partners ook. Maar ja, als Amerika stopt met het leveren van de stroomvoorziening van de laser. Dan kan die hele machine niet rijden. Dit sluit ook heel erg aan op wat jij eerder zei. Over dat hele verticaal, zeg maar de hele vertical investeren. Dus dat je gaat kijken van oké, om tot een...

Ja, ook wij zijn weer afhankelijk van andere landen en daaronder ook van China met hun rare earth minerals. Dus dat komt daar ook nog een keer op. De idealist in mij zou dan toch zeggen, is maar goed ook.

Ja, dit is wat TSMC ook zegt. TSMC is de grootste chipfabrikant in Taiwan. In Taiwan hebben ze ook ooit besloten, wij zijn een klein eiland tussen allerlei grootmachten, letterlijk in. De enige manier waarop we ons kunnen beschermen is door wereldwijd heel goed te worden in één ding. En ze hebben toen chips gekozen.

Toen is dus dankzij een investering van Philips... hebben ze TSMC kunnen oprichten. Wat poëtisch is, want ASML komt voort uit Philips. En TSMC, de grootste chipfabrikant ter wereld... komt dus ook voort uit Philips. En zij hebben een Silicon Shield gebouwd. Zo noemen ze dat zelf. Dankzij...

Hun unieke capaciteit... om ASML-machines heel slim te gebruiken... en om er allemaal andere dingen omheen te doen. Bouwen zij als enige de chips... die in die datacentra van OpenAI komen te liggen... onder andere, maar ook in zelfrende auto's... en ook in smartphones zitten. TSMC is bij uitstek... de grootste producent... van die geavanceerde chips. Ook zij zijn afhankelijk van ASML. Waarbij ASML weer afhankelijk is... van allerlei andere bedrijven. Wij zijn als wereld...

afhankelijk van TSMC... waaronder China, by the way... om die chips te maken... omdat niemand anders daar zo goed in is. Dus zowel bij het Westen... zijn afhankelijk van TSMC in Taiwan...

als de Chinezen zijn afhankelijk van TSMC. De afhankelijkheid is heel groot. En in jouw soort van... in de utopie die ik van jou graag zou volgen... is dit equilibrium nu ook zo... omdat die afhankelijkheid er is. Dus dit is ook de hele tijd wat die bedrijven... TSMC en ASML, als je de woordvoerder spreekt... de hele tijd benadrukken, is...

ga nou niet doen alsof iedereen dit in zijn eentje kan... want iedereen is van iedereen afhankelijk. En op een bepaalde manier is dat ook wel geruststellend. Maar weet wel dat iedereen... dus de Chinezen, de Amerikanen... en op een bepaalde manier ook Europa...

En ja, je wil dat ze van ons afhankelijk blijven op een bepaalde manier. Dus het is ook niet zo simpel als laten we dit gewoon met z'n allen samen doen. Want zo naïef kun je gewoon niet zijn. En dan is het wel, kijk naar China en kijk hoe serieus Xi Jinping praat over AI. Ik heb Dick Schoof nog...