ប្រទេស មានជាតិ ដូចជា ជាតិចិន ចាម ជ្វា ជាអាទិ៍។ មនុស្ស មានសាសន៍ ដូចជាសាសន៍ ខ្មែរ មន ឥណ្ឌូអឺរ៉ូប៉េអៀង (Indo-Européen) និងសាសន៍ កូកាស្ស៊ីយៀង (caucasien) ។ល។ ព្រឹត្តបត្រថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៦កក្កដានេះ បណ្ឌិត ឆាយ ហុកផេង ចាប់យកប្រធានបទមួយ ថា «សូមខមាទោស ពីព្រោះ ខ្ញុំជាតិសាសន៍បារាំងនិងខ្មែរ»។ ករណីប្រជាជនដែលភៀសខ្លួនមកនៅឯបរទេសជំនាន់ខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍ ត្រូវលើកឡើងជាប្រធានបទមួយថា ពួកគេភ្លេចភាសាខ្មែរអស់ហើយឬនៅ បានជានិយាយលាយឡំនឹងភាសាបរទេស? ម្យ៉ាងទៀត ពួកគាត់ត្រូវកូនចៅគាត់សួរថា តើតា តើពុក តើយាយ តើអ្នកម្តាយសប្បាយឬក៏ស្ងាយក្រោយ នៅពេលដែលអស់លោកអ្នកត្រូវគេបំពាក់សញ្ជាតិថ្មីមួយ ជាបារាំង អាល្លឺម៉ង់ អង់គ្លេស អាមេរិកាំង កាណាដា ស្វីស បន្ថែមលើសញ្ជាតិដើមជាខ្មែរ? ប៉ុន្តែចំពោះខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ ដែលមានសញ្ញាតិពីរដែរនោះ មានវិប្បដិសារីទ្វេគុណ ក្នុងនាមជាខ្មែរផង និងជាបារាំងផង បើនិយាយតែអំពីឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូសាសន៍ប៉ុណ្ណោះ។ នេះមិនមែនមែនមានន័យថា ខ្ញុំបានប្រព្រឹត្តិកំហុសណាមួយឬក៏ព្រួយបារម្ភដោយខ្លាចបាបកម្មតាមទាន់ក្នុងជាតិនេះ ឬនៅជាតិខាងមុខ ក៏ទេដែរ។Prenons le cas d'André Froissard académicien français. Il a écrit que "le peuple français qui a commencé parprendre Pétain pour de Gaulle avant de prendre, en 1958, de Gaulle pour Pétain, devra se disculper descharges retenues contre lui… Il est vrai que la peine a déjà été prononcée: douze années de IVème République, soldée par une remise de peine pour mauvaise conduite… Malmenée par le présent, la France s'est réfugiée quelque temps dans son passé. Qui la jugera, étourdie qu'elle était par le malheur ? On ne juge pas le peuple auquel on appartient. Excusez-moi d'être français."បើចង់និយាយឱ្យដូចលោក André Froissard ខ្ញុំថា សូមអភ័យទោសដែលបានកើតមានជាខ្មែរ ពីព្រោះខ្មែរយើងបានជួបប្រទះរបបខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍ដែលធ្វើឱ្យគេស្គាល់ «មុខអាក្រក់» របស់ខ្មែរពេញសកលលោក។ ក្នុងខ្សែភាពយន្ត « Quai d'Orsay » ស្តីអំពីប្រវត្តិជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបារាំងលោក Dominique de Villepin ដែលបានកាន់តំណែងនេះ គាត់ហៅឈ្មោះឆ្មារបស់គាត់ថា ប៉ុល ពត។ រីឯ ក្នុងការពិភាក្សាដេញដោលមតិតាមវិទ្យុនិងទូរទស្សន៍វិញ ពេលខ្លះ គេឮបារាំងនិយាយបន្ទោសគ្នាថា «គំនិតរបស់អ្នកមិនខុសអំពីពួកខ្មែរក្រហមទេ» ឬក៏គេរំឮកថា សកលលោកបានជួបប្រទះរបបប្រល័យពូជសាសន៍ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រា មានរបបណាស៊ី និងរបបប៉ុល ពត ជាឧទាហរណ៍។ ការពិតមួយនេះ ដែលធ្វើឱ្យយើងឮគេនិយាយពាក្យថា ខ្មែរ ឬពាក្យថា អាល្លឺម៉ង់ មិនមែនបានន័យថា ខ្មែរទាំងអស់ និងអាល្លឺម៉ង់គ្រប់រូប ជាខ្មែរប៉ុល ពត ជាអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ក្តី ក៏សម្តីបែបនេះ វាចាក់ដោតអារម្មណ៍យើងស្រេចទៅហើយ។ អ៊ីចឹងបានជាខ្ញុំហ៊ាននិយាយថា សូមខមាទោសពីព្រោះខ្ញុំជាខ្មែរ ក្នុងបំណងបញ្ជាក់ប្រាប់ថា ខ្មែរខ្ញុំចេះទទួលខុសត្រូវ មិនដូចខ្មែរប៉ុលពតទេ។ នេះគ្រាន់តែជាភាសានិយាយ ឬក៏ជាមនសិការពិតៗ?Le langage a une fonction de représentation. Il reflète l'ordre moral de la Société. Quand on dit Allemand nazi ou Khmer rouge, ce langage est prisonnier du passé ne renvoyant pas à des vérités actuelles puisque de nos jours il n'y a pas plus de nazis que de petits Pol Pot chez les peuples allemand et khmer. Bien entendu, des barbaries ont été commises, elles sont ineffaçables et c'est pourquoi je reste attaché à la notion de justice. Rendre justice c'est juger les criminels et respecter les droits des victimes. Excusez-moi d'être Khmer. Mais André Froissard a pris comme titre de son livre de 115 pages publié en 1992 "Excusez d'être Français". On ne saurait saisir pleinement le sens du titre sans connaître l'histoire de la dénaturalisation française prononcée sous Vichy à l'égard du peintre Marc Chagall et les familles Gainsbourg et Montand entre autres. En tout 15 154 dénaturalisations prononcées entre 1940 et 1944 sous Vichy de Pétain.ក្នុងនាមជាបារាំង ខ្ញុំក៏អាចសុំខមោទោស ដូចលោក André Froissard ដែរ ទោះបីខ្ញុំកើតមិនទាន់ជំនាន់ Vichy ក៏ដោយ ដែលរបបនេះ ចាប់ជ្វីហ្វបារាំងបញ្ជូនឱ្យពួកណាស៊ីដុតចោលក្នុងឡឧស្ម័នតាមបែបប្រល័យពូជសាសន៍។ ខ្មែរយើងខ្លះ សុំសញ្ជាតិបារាំង ពីព្រោះធុញទ្រាន់នឹងបំពេញបែបបទសុំច្បាប់ស្នាក់នៅ ប៉ុន្តែត្រូវដឹងថា នាកាលសម័យប៉ុលពត ជំនាន់នោះ ខ្មែរនៅបរទេសដែលអស់សង្ឃឹមថានឹងបានវិលត្រឡប់ទៅមាតុភូមិវិញ ពួកគាត់សុំសញ្ជាតិគេដើម្បីរស់ មានសិទ្ធិរកការងារ ឬបន្តការសិក្សា ត្បិតអីពួកនេះមិនបានចាញបោកការឃោសនារបស់ អៀង សារី និងបក្ខពួកមួយចំនួន បញ្ចុះបញ្ចូលឱ្យត្រឡប់ទៅបម្រើអង្គការ ប្រៀបដូចគេបោះទន្សាយចូលក្នុងរូបខ្លា គឺស្លាប់រង្គាលស្ទើរតែទាំងអស់។ ក្នុងខ្សែជីវិតមនុស្ស វាមិនដូចបន្ទាត់ត្រង់ភ្លឹងអ៊ីចឹងទេ បើរស់នៅស្រុកគេ គឺចូលយកសញ្ញាតិគេ ហើយក៏ក្លាយទៅជាយក្សមុខពីរ ឬក៏ជាមនុស្សផង ងោះផង ក្នុងរឿងល្ខោន ដូចជាក្នុងប្រវត្តិនៃ Dionysos ខាងក្រោមនេះ។ ពាក្យឬឈ្មោះ Dionysos មានន័យថា មានជីវិតពីរ ដូចខ្ញុំមានសញ្ជាតិពីរអ៊ីចឹងដែរ។Dionysos, Dieu grec, fils de Zeus et de Perséphone, il fut livré par Héra aux Titans qui le déchirèrent. Un autre Dieu s'appelant Athéna ramassa son cœur pour que Zeus en féconda Sémélé, c’est-à-dire Dionysos qui signifie "né deux fois". Quant aux Titans, ils furent foudroyés par Zeus pour avoir déchiré son fils. Or, d'après la mythologie grecque, les humains que nous sommes sont nés des cendres des Titans. Dès lors, les humains ont donc en eux à la fois un élément bestial et une parcelle de divinité.ជាទីបញ្ចប់ ពាក្យថា «សូមខមាទោស» មិនហូរចេញមកពីកំហុសណាមួយទេ គឺជាពាក្យដែលដិតជាប់នឹងជីវិត ដោយមិនសំដៅលើជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន ឬអំពើរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ឡើយ។ បើយើងហើយមានមោទនភាព ជាខ្មែរពូជអង្គរទទួលយកពានរង្វាន់កេរ្តិ៍ឈ្មោះអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ គួរណាស់យើងទទួលយកមរតកដ៏ចង្រៃសម័យប៉ុលពតផងដែរ គឺដើម្បីទុកជាមេរៀនសម្រាប់សាសន៍យើងតែប៉ុណ្ណោះ។Dans ce cris de cœur "excusez-moi", par métaphore, c'est comme on glisse des fleurs séchés entre les pages d'un livre.

Ask this episode

“What did the council decide on item 42?” — answered with the speaker and the moment.

Transcript

Related